កម្ពុជាគ្រោងបង្ហោះផ្កាយរណបដោយខ្លួនឯងក្នុងរយៈពេល ៥ឆ្នាំ៖ តើអ្វីទៅជាចក្ខុវិស័យ និងផែនការរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល?

កម្ពុជាកំពុងឈានឆ្ពោះទៅរកដំណាក់កាលថ្មីមួយក្នុងវិស័យបច្ចេកវិទ្យា និងទូរគមនាគមន៍។ ក្រោមការដឹកនាំរបស់សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត រាជរដ្ឋាភិបាលកំពុងសិក្សាយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ពីលទ្ធភាពនៃ ការបង្ហោះផ្កាយរណបដោយខ្លួនឯង ក្នុងរយៈពេល ៥ ឆ្នាំខាងមុខ។

គំនិតផ្តួចផ្តើមនេះគឺជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃ យុទ្ធសាស្ត្រជាតិផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល និងទូរគមនាគមន៍ ដែលមានគោលដៅពង្រឹងឯករាជ្យភាពផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា កាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើក្រុមហ៊ុនបរទេស និងប្រើប្រាស់ទិន្នន័យផ្កាយរណបដើម្បីជំរុញការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច-សង្គមប្រកបដោយចីរភាព។

ឯកឧត្តមបណ្ឌិត ជា វ៉ាន់ដេត រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍ បានប្រកាសយ៉ាងច្បាស់លាស់នូវចក្ខុវិស័យនេះនៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មាន និងកិច្ចប្រជុំថ្នាក់ជាតិជាច្រើនលើកកន្លងមក។ ជាជំហានដំបូង កម្ពុជាបានចាប់ផ្តើមវិនិយោគលើ ធនធានមនុស្ស តាមរយៈការផ្តល់អាហារូបករណ៍ដល់និស្សិតជំនាន់ក្រោយ និងគ្រោងបង្កើត ស្ថាប័នគ្រប់គ្រងអវកាសជាតិ។

អត្ថបទនេះនឹងនាំអ្នកឱ្យយល់ដឹងអំពីហេតុផលនៃការបង្ហោះផ្កាយរណប កម្មវិធីបណ្តុះបណ្តាលធនធានមនុស្ស ផែនការបង្កើតស្ថាប័ន និងអត្ថប្រយោជន៍ជាក់ស្តែងដែលកម្ពុជានឹងទទួលបានពីបច្ចេកវិទ្យាអវកាសនេះ។

ហេតុអ្វីត្រូវការផ្កាយរណបផ្ទាល់ខ្លួន?

មុននឹងស្វែងយល់ពីផែនការ និងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់រាជរដ្ឋាភិបាល យើងត្រូវតែយល់ជាមុនសិនថា ហេតុអ្វីបានជាកម្ពុជាត្រូវការផ្កាយរណបផ្ទាល់ខ្លួន? ចម្លើយស្ថិតនៅលើតម្រូវការជាក់ស្តែងក្នុងការអភិវឌ្ឍប្រទេស និងការពង្រឹងឯករាជ្យភាពផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា។

១. ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន៖ ការពឹងផ្អែកលើសេវាកម្មពីបរទេស

បច្ចុប្បន្ននេះ កម្ពុជានៅតែពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើ ក្រុមហ៊ុនឯកជនបរទេស សម្រាប់សេវាកម្មផ្កាយរណប ជាពិសេសក្នុងវិស័យដូចជា ការត្រួតពិនិត្យបរិស្ថាន ការរៀបចំផែនការទីក្រុង និងការវិភាគកសិកម្ម។

នេះមានន័យថា ទិន្នន័យសំខាន់ៗសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រទេស ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហ៊ុនបរទេស ដែលអាចបង្កជាបញ្ហាប្រឈមជាច្រើន រួមមាន៖

• តម្លៃខ្ពស់៖ ការទិញទិន្នន័យពីបរទេសត្រូវចំណាយប្រាក់ច្រើនរាប់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ។
• ការពឹងផ្អែកលើអ្នកផ្តល់សេវា៖ ប្រសិនបើក្រុមហ៊ុនបរទេសផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយ ឬបង្កើនតម្លៃ កម្ពុជានឹងរងផលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់។
• ភាពយឺតយ៉ាវក្នុងការទទួលបានទិន្នន័យ៖ ការស្នើសុំទិន្នន័យពីបរទេសអាចចំណាយពេលច្រើនថ្ងៃ ឬច្រើនសប្តាហ៍ ដែលមិនសមស្របសម្រាប់ការឆ្លើយតបជាបន្ទាន់ (ដូចជា គ្រោះមហន្តរាយ)។

ក្រៅពីនេះ កម្ពុជាកំពុងប្រឈមមុខនឹង ការខ្វះខាតធនធានមនុស្សជំនាញ ក្នុងវិស័យអវកាស និងបច្ចេកវិទ្យាផ្កាយរណប។ បើគ្មានការបណ្តុះបណ្តាល និងការវិនិយោគលើធនធានមនុស្សទេ កម្ពុជានឹងមិនអាចទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពេញលេញពីបច្ចេកវិទ្យាអវកាសបានឡើយ។

២. ហេតុផលសំខាន់ៗក្នុងការបង្ហោះផ្កាយរណបផ្ទាល់ខ្លួន

ឯកឧត្តមបណ្ឌិត ជា វ៉ាន់ដេត រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍ បានលើកឡើងពីហេតុផលសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖

ក. ឯករាជ្យភាពផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា និងសន្តិសុខជាតិ

ការមានផ្កាយរណបផ្ទាល់ខ្លួន ផ្តល់ឱ្យកម្ពុជានូវ ការគ្រប់គ្រងពេញលេញលើទិន្នន័យ (greater control over data) និង ពង្រឹងសមត្ថភាពធ្វើសេចក្តីសម្រេច (improve decision-making) លើបញ្ហាសំខាន់ៗរបស់ប្រទេស។ នេះជាជំហានដ៏សំខាន់មួយដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើក្រុមហ៊ុនបរទេស និងពង្រឹងអធិបតេយ្យភាពផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា។

ខ. ការគាំទ្រដល់វិស័យអាទិភាព

ទិន្នន័យពីផ្កាយរណបដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមជាច្រើនរបស់កម្ពុជា៖

• កសិកម្ម (Agriculture)៖ តាមដានសុខភាពដំណាំ គ្រប់គ្រងធនធានទឹក ទស្សន៍ទាយទិន្នផល និងរៀបចំផែនការដាំដុះប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
• ការគ្រប់គ្រងបរិស្ថាន (Environmental Conservation)៖ តាមដានការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ (deforestation) គ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ និងតាមដានការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
• ការរៀបចំផែនការទីក្រុង និងដែនដី (Urban & Land Planning)៖ រៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុង គ្រប់គ្រងការប្រើប្រាស់ដីធ្លី និងតាមដានការពង្រីកទីក្រុង។
• ការព្យាករណ៍ និងឆ្លើយតបគ្រោះមហន្តរាយ (Disaster Preparedness & Response)៖ ត្រួតពិនិត្យតំបន់លិចទឹក ទស្សន៍ទាយផ្លូវព្យុះ និងវាយតម្លៃការខូចខាតក្រោយគ្រោះមហន្តរាយបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

ក្រៅពីនេះ ផ្កាយរណបអាចជួយត្រួតពិនិត្យតំបន់ដាច់ស្រយាល និងតំបន់សមុទ្រ ពង្រឹងសន្តិសុខជាតិ។ បច្ចេកវិទ្យា Hyper-spectral អាចផ្តល់ព័ត៌មានបានច្រើនជាងបច្ចេកវិទ្យាបច្ចុប្បន្ន រហូតដល់ទៅ ៥០ ដង។

គ. ការសន្សំសំចៃថវិការយៈពេលវែង

ទោះបីជាការវិនិយោគដំបូងមានតម្លៃខ្ពស់ក៏ដោយ ការមានផ្កាយរណបផ្ទាល់ខ្លួនអាច កាត់បន្ថយការចំណាយ ក្នុងការទិញទិន្នន័យពីបរទេសក្នុងរយៈពេលវែង។ វាក៏កាត់បន្ថយ ថ្លៃដើមប្រតិបត្តិការ ដោយសារតែការទទួលបានទិន្នន័យកាន់តែលឿន និងត្រឹមត្រូវជាងមុន។

៣. ចក្ខុវិស័យរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល

រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ក្រោមការដឹកនាំរបស់សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត មានចក្ខុវិស័យច្បាស់លាស់ក្នុងការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាអវកាស ដើម្បី បង្កើនប្រសិទ្ធភាពការងាររបស់រដ្ឋាភិបាល និង ជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយចីរភាព។

ឯកឧត្តមបណ្ឌិត ជា វ៉ាន់ដេត បានមានប្រសាសន៍ថា ការអភិវឌ្ឍផ្កាយរណប និងបច្ចេកវិទ្យាអវកាស គឺជាអាទិភាពមួយក្នុងការលើកកម្ពស់ កម្រិតបច្ចេកវិទ្យាជាតិ និង គាំទ្រដល់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច-សង្គម។

សង្ខេប៖ ការបង្ហោះផ្កាយរណបដោយខ្លួនឯង មិនមែនគ្រាន់តែជាមោទនភាពជាតិប៉ុណ្ណោះទេ — វាជា តម្រូវការជាក់ស្តែង សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាពនៃវិស័យកសិកម្ម បរិស្ថាន និងសន្តិសុខជាតិ។ វាក៏ជាមធ្យោបាយដើម្បីបង្ហាញពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាក្នុងការឈានទៅរក ឯករាជ្យភាពផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើបរទេស។

ការបណ្ដុះបណ្ដាលធនធានមនុស្ស (អាហារូបករណ៍)

ជំហានដ៏សំខាន់ និងជាមូលដ្ឋានគ្រឹះបំផុតមួយ ដើម្បីឈានទៅកាន់ការបង្ហោះផ្កាយរណបដោយខ្លួនឯង គឺ ការវិនិយោគលើធនធានមនុស្ស។ រាជរដ្ឋាភិបាលបានដឹងយ៉ាងច្បាស់ថា បើគ្មានអ្នកជំនាញផ្នែកបច្ចេកវិទ្យាអវកាសទេ រាល់ផែនការនឹងក្លាយជាការលំបាក។

១. កម្មវិធីអាហារូបករណ៍ ២៥ កន្លែង

នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០២៦ ក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍ បានចេញសេចក្តីជូនដំណឹងស្តីពីការជ្រើសរើសនិស្សិតអាហារូបករណ៍ចំនួន ២៥ នាក់។ កម្មវិធីនេះគឺជាលើកដំបូងបង្អស់របស់កម្ពុជា ដែលផ្តោតជាពិសេសលើជំនាញផ្កាយរណប និងលំហអាកាស។

លក្ខខណ្ឌ និងព័ត៌មានលម្អិតសំខាន់ៗ

• កម្រិតសិក្សា៖ ថ្នាក់ បរិញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់ (Master’s Degree) 
• ជំនាញ៖ ជំនាញផ្កាយរណប និងលំហអាកាស (Satellite & Aerospace)
• ប្រទេសគោលដៅ៖ និស្សិតនឹងត្រូវបានបញ្ជូនទៅសិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យដៃគូក្នុងប្រទេសចំនួន ៧ រួមមាន៖
  • បារាំង🇫🇷
  • ចិន🇨🇳
  • ជប៉ុន🇯🇵
  • កូរ៉េខាងត្បូង🇰🇷
  • ម៉ាឡេស៊ី🇲🇾
  • ហ្វីលីពីន🇵🇭
  • ឥណ្ឌា🇮🇳
• តម្រូវការ៖ បេក្ខជនត្រូវតែជាពលរដ្ឋកម្ពុជា មានសញ្ញាបត្របរិញ្ញាបត្រផ្នែកវិស្វកម្មមេកានិច អេឡិចត្រូនិក ទូរគមនាគមន៍ ផ្នែកទន់ (Software Engineering) ឬវិស័យពាក់ព័ន្ធ។ លើសពីនេះ ត្រូវមានភាពស្ទាត់ជំនាញភាសាអង់គ្លេស (IELTS 5.5 ឬសមមូល)។
• ការឧបត្ថម្ភ៖ នេះជា អាហារូបករណ៍ពេញលេញ ដែលផ្តល់ឱ្យនិស្សិតនូវឱកាសទទួលបានការសិក្សាថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់ក្នុងជំនាញស្នូលដែលកម្ពុជាកំពុងខ្វះខាត។

២. យុទ្ធសាស្ត្របណ្តុះបណ្តាល និងការកសាងសមត្ថភាពជាតិ

ក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍ (MPTC) មិនបានឈប់ត្រឹមតែការផ្តល់អាហារូបករណ៍នោះទេ។ បើតាមការលើកឡើងរបស់ឯកឧត្តមរដ្ឋមន្ត្រី ជា វ៉ាន់ដេត អាទិភាពរបស់ក្រសួងគឺការបណ្តុះបណ្តាលធនធានមនុស្សផ្នែកផ្កាយរណប និងអវកាស។

• ការបណ្តុះបណ្តាលមន្ត្រីជំនាញ៖ ក្រសួងបានបញ្ជូនមន្ត្រីជំនាញទៅទស្សនកិច្ចសិក្សានៅក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាផ្កាយរណប និងចូលរួមវគ្គបណ្តុះបណ្តាលនានា ទាំងក្នុងស្រុក និងក្រៅស្រុក។
• សាលាឌីជីថល៖ បន្ថែមពីលើការសិក្សានៅបរទេស ក្រសួងកំពុងសិក្សាពីលទ្ធភាពក្នុងការផ្តល់អាហារូបករណ៍សម្រាប់និស្សិតឱ្យសិក្សាផ្នែកទូរគមនាគមន៍ និងបច្ចេកវិទ្យាផ្កាយរណបនៅ បណ្ឌិត្យសភាបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល (Academy of Digital Technology)។ នេះជាជំហានដ៏សំខាន់ក្នុងការកសាងធនធានមនុស្សប្រកបដោយចីរភាពនៅក្នុងស្រុកផ្ទាល់។

៣. ការរៀបចំស្ថាប័នគ្រប់គ្រង

ការវិនិយោគលើធនធានមនុស្សត្រូវតែភ្ជាប់ជាមួយនឹងការកសាងរចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងដ៏រឹងមាំ។

• ក្រសួងកំពុងសិក្សាពីលទ្ធភាពនៃការបង្កើត “អង្គភាពគ្រប់គ្រងអវកាសជាតិ” (National Space Management Unit) ដើម្បីសម្របសម្រួលកិច្ចការនានាទាក់ទងនឹងវិស័យអវកាស។
• នាយកដ្ឋានថ្មី៖ ក្នុងពេលដំណាលគ្នា MPTC កំពុងស្នើសុំការអនុម័តដើម្បីពង្រីក នាយកដ្ឋានគោលនយោបាយផ្កាយរណប (Satellite Policy Department) ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 2019 ទៅជា នាយកដ្ឋានផ្កាយរណប និងអវកាស (Satellite and Space Department)។
• ការចូលរួមក្នុងសហគមន៍អវកាសអន្តរជាតិ៖ កម្ពុជាបានចាប់ផ្តើមចូលរួមក្នុងកិច្ចពិភាក្សាអន្តរជាតិផ្នែកអវកាសតាមរយៈវេទិការបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងអាស៊ាន។ លើសពីនេះ កម្ពុជាគឺជាសមាជិកមួយនៃគំនិតផ្តួចផ្តើម Kibo-ABC (Asian Beneficial Collaboration through “Kibo” Utilization) របស់ទីភ្នាក់ងារស្រាវជ្រាវអវកាសជប៉ុន (JAXA) ដែលបង្ហាញពីការប្តេជ្ញាចិត្តក្នុងការកសាងសមត្ថភាពជាតិ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិក្នុងវិស័យអវកាស។

សង្ខេប៖ កម្ពុជាកំពុងបង្កើតមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំសម្រាប់វិស័យអវកាសជាតិ។ តាមរយៈកម្មវិធីអាហារូបករណ៍ដ៏មានមហិច្ឆតា ការបណ្តុះបណ្តាលមន្ត្រីជំនាញ និងការបង្កើតស្ថាប័នគ្រប់គ្រង កម្ពុជាកំពុងរៀបចំខ្លួនយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរសម្រាប់គោលដៅដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ក្នុងការបង្ហោះផ្កាយរណបដោយខ្លួនឯងក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំខាងមុខ។

ការបង្កើតស្ថាប័នគ្រប់គ្រងអវកាសជាតិ

បន្ថែមពីលើការបណ្តុះបណ្តាលធនធានមនុស្ស ការកសាង រចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រង (institutional framework) ដ៏រឹងមាំ គឺជាកត្តាកំណត់ភាពជោគជ័យនៃវិស័យអវកាសជាតិ។ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានយល់ច្បាស់ពីបញ្ហានេះ ហើយកំពុងរៀបចំផែនការបង្កើតស្ថាប័នគ្រប់គ្រងកម្រិតជាតិ ព្រមទាំងពង្រឹងនាយកដ្ឋានពាក់ព័ន្ធ។

១. ការបង្កើត «អង្គភាពគ្រប់គ្រងអវកាសជាតិ»

ឯកឧត្តម ជា វ៉ាន់ដេត រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍ (MPTC) បានប្រកាសថា ក្រសួងកំពុងសិក្សាយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ពីលទ្ធភាពក្នុងការ បង្កើតអង្គភាពគ្រប់គ្រងអវកាសជាតិ (National Space Management Unit) ដែលនឹងដើរតួនាទីជាស្ថាប័នកំពូលក្នុងការសម្របសម្រួល និងគ្រប់គ្រងគ្រប់សកម្មភាពទាក់ទងនឹងវិស័យអវកាសនៅកម្ពុជា។

គោលបំណងសំខាន់នៃការបង្កើតស្ថាប័ននេះរួមមាន៖

• កំណត់គោលនយោបាយ និងយុទ្ធសាសត្រូវជាតិផ្នែកអវកាស។
• សម្របសម្រួលកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយដៃគូអន្តរជាតិ រួមទាំងទីភ្នាក់ងារអវកាសនៃបណ្តាប្រទេសជឿនលឿន (ដូចជា JAXA, NASA, ESA)។
• គ្រប់គ្រង និងត្រួតពិនិត្យគម្រោងបង្ហោះផ្កាយរណបជាតិ។
• ធានាថាសកម្មភាពអវកាសរបស់កម្ពុជាអនុលោមតាមច្បាប់ និងសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិ។

២. ការពង្រីកនាយកដ្ឋានផ្កាយរណប និងអវកាស

ជាជំហានដំបូង និងជាក់ស្តែង MPTC កំពុងស្នើសុំការអនុម័តដើម្បី ពង្រីក «នាយកដ្ឋានគោលនយោបាយផ្កាយរណប» (Satellite Policy Department) ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ ទៅជា «នាយកដ្ឋានផ្កាយរណប និងអវកាស» (Satellite and Space Department)។

នាយកដ្ឋានថ្មីនេះនឹងទទួលខុសត្រូវបន្ថែមលើ៖

• ការសិក្សា និងស្រាវជ្រាវពីបច្ចេកវិទ្យាអវកាសថ្មីៗ។
• ការរៀបចំផែនការ និងការអនុវត្តគម្រោងផ្កាយរណប។
• ការបណ្តុះបណ្តាល និងអភិវឌ្ឍន៍ធនធានមនុស្សផ្នែកអវកាសបន្ថែមទៀត។
• ការសម្របសម្រួលសហប្រតិបត្តិការថ្នាក់ជាតិ និងអន្តរជាតិ។

៣. ការចូលរួមក្នុងសហគមន៍អវកាសអន្តរជាតិ

កម្ពុជាបានចាប់ផ្តើមបង្ហាញវត្តមានរបស់ខ្លួននៅលើឆាកអវកាសអន្តរជាតិរួចទៅហើយ។ ការចូលរួមយ៉ាងសកម្មនេះគឺមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការកសាងភាពជាដៃគូ និងទទួលបានធនធានបច្ចេកទេស។

• វេទិកាអន្តរជាតិ៖ កម្ពុជាបានចាប់ផ្តើមចូលរួមនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំ និងវេទិកានានារបស់ អង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) និង អាស៊ាន (ASEAN) ដែលទាក់ទងនឹងការប្រើប្រាស់អវកាសប្រកបដោយសន្តិភាព។
• Kibo-ABC Initiative (JAXA)៖
  • អ្វីជា Kibo? Kibo គឺជាម៉ូឌុលពិសោធន៍របស់ជប៉ុន ដែលភ្ជាប់នឹងស្ថានីយ៍អវកាសអន្តរជាតិ (ISS)។
  • តួនាទីរបស់កម្ពុជា៖ កម្ពុជាគឺជាសមាជិកមួយនៃគំនិតផ្តួចផ្តើម Kibo-ABC (Asian Beneficial Collaboration through “Kibo” Utilization) របស់ទីភ្នាក់ងារស្រាវជ្រាវអវកាសជប៉ុន (JAXA)។
  • អត្ថប្រយោជន៍៖ តាមរយៈកម្មវិធីនេះ កម្ពុជាអាចទទួលបានការបណ្តុះបណ្តាល និងធនធានពី JAXA ដើម្បីពង្រឹងសមត្ថភាពជាតិក្នុងវិស័យអវកាស។ នេះជាការបង្ហាញពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជា ក្នុងការកសាងសមត្ថភាពជាតិ និងពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ។
• កិច្ចសហប្រតិបត្តិការថ្នាក់តំបន់៖ កម្ពុជាកំពុងស្វែងរកកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយបណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់ ដែលមានបទពិសោធ និងសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងវិស័យអវកាស។

៤. ប្រភេទផ្កាយរណបគោលដៅ និងគម្រោងអនាគត

ឯកឧត្តម ជា វ៉ាន់ដេត បានបញ្ជាក់ថា កម្ពុជាគ្រោងនឹងបង្ហោះ ផ្កាយរណបសង្កេតផែនដី (Earth observation satellite) ជាដំបូង។ ផ្កាយរណបប្រភេទនេះអាចចាប់យករូបភាពនៃផ្ទៃដី មហាសមុទ្រ និងបរិយាកាស ដែលមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រទេស។ ទិន្នន័យពីផ្កាយរណបនឹងត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមជាច្រើន៖

• តាមដានសុខភាពដំណាំ និងធនធានទឹកសម្រាប់វិស័យកសិកម្ម។
• ត្រួតពិនិត្យការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
• គ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ និងរៀបចំផែនការទីក្រុងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
• ត្រួតពិនិត្យតំបន់លិចទឹក និងវាយតម្លៃការខូចខាតដោយសារគ្រោះមហន្តរាយ។

ក្រៅពីការបង្ហោះផ្កាយរណប កម្ពុជាក៏មានគម្រោងបង្កើត មជ្ឈមណ្ឌលទិន្នន័យផ្កាយរណប (Satellite Data Center) ដើម្បីផ្ទុក ដំណើរការ និងចែកចាយទិន្នន័យពីផ្កាយរណបទៅកាន់ក្រសួង-ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ។

សង្ខេប៖ ការបង្កើតស្ថាប័នគ្រប់គ្រងអវកាសជាតិ គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់សម្រាប់ការអនុវត្តគម្រោងផ្កាយរណបជាតិដោយជោគជ័យ។ ជាមួយនឹងយុទ្ធសាស្ត្រច្បាស់លាស់លើការកសាងរចនាសម្ព័ន្ធ និងការចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងសហគមន៍អវកាសអន្តរជាតិ កម្ពុជាកំពុងបង្ហាញពីការត្រៀមខ្លួនយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរសម្រាប់ការឈានទៅកាន់យុគសម័យអវកាស។

ការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យផ្កាយរណប៖ ពីកសិកម្ម រហូតដល់ការគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយ

ការមានផ្កាយរណបផ្ទាល់ខ្លួន មិនមែនគ្រាន់តែជាមោទនភាពផ្នែកបច្ចេកវិទ្យាប៉ុណ្ណោះទេ វានឹងនាំមកនូវ អត្ថប្រយោជន៍ជាក់ស្តែង ដល់វិស័យសំខាន់ៗជាច្រើនរបស់កម្ពុជា។ ពីការជួយកសិករឱ្យទទួលបានប្រាក់កម្ចី រហូតដល់ការជួយរដ្ឋាភិបាលក្នុងការព្យាករណ៍ទឹកជំនន់ ទិន្នន័យពីផ្កាយរណបនឹងផ្លាស់ប្តូររបៀបដែលកម្ពុជាគ្រប់គ្រងធនធានជាតិ។

១. វិស័យកសិកម្ម៖ ការបង្កើនផលិតភាព និងលទ្ធភាពទទួលបានហិរញ្ញប្បទាន

វិស័យកសិកម្ម ដែលជាឆ្អឹងខ្នងនៃសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា នឹងទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងពីទិន្នន័យផ្កាយរណប។ ការយល់ដឹងអំពីសុខភាពដំណាំក្នុងពេលជាក់ស្តែង និងការគ្រប់គ្រងធនធានទឹកប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព អាចជួយបង្កើនទិន្នផល និងកាត់បន្ថយការខាតបង់។

• ការត្រួតពិនិត្យដំណាំ និងដី (Crop & Soil Monitoring)៖ បច្ចេកវិទ្យាផ្កាយរណបអនុញ្ញាតឱ្យមន្ត្រីជំនាញដំណើរការរូបភាពផ្កាយរណប តាមដានការប្រើប្រាស់ដី និងគំរូលក្ខខណ្ឌដី។ នេះជួយឱ្យការសម្រេចចិត្តផ្អែកលើភស្តុតាង (evidence-based decisions) កាន់តែលឿន និងត្រឹមត្រូវ ដើម្បីគាំទ្រដល់ភាពធន់នឹងអាកាសធាតុ និងការកែលម្អផលិតភាពកសិដ្ឋាន។
• គំនូសតាងបង្ហាញតំបន់ដាំដុះ (Crop Mapping)៖ ទិន្នន័យពីផ្កាយរណបអាចបង្កើតផែនទីបង្ហាញពីផ្ទៃដីដាំដុះ និងប្រភេទដំណាំនានា។
• ការគ្រប់គ្រងស្រោចស្រព (Irrigation Management)៖ ការត្រួតពិនិត្យសំណើមដី និងតម្រូវការទឹករបស់ដំណាំ អាចជួយបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ទឹក ជាពិសេសនៅតំបន់ដែលខ្វះខាត។
• ការជួយឱ្យកសិករទទួលបានឥណទាន (Access to Credit)៖ នេះគឺជាចំណុចសំខាន់ និងជាក់ស្តែងបំផុត។ ក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យា កូនណេកអាគ្រី (konektAgri) បាននាំយកបច្ចេកវិទ្យាផ្កាយរណបមកប្រើប្រាស់នៅកម្ពុជា ដើម្បីជួយកសិករឱ្យទទួលបានកម្ចីការប្រាក់ទាប (low-interest loans) យ៉ាងងាយស្រួល។ តាមរយៈទិន្នន័យផ្កាយរណបលម្អិត និងដាក់ពណ៌តាមដីឡូតិ៍ (colour-coded satellite data) ធនាគារអាចត្រួតពិនិត្យកសិដ្ឋាននីមួយៗបាន ដែលធ្វើឱ្យដំណើរការផ្តល់ប្រាក់កម្ចីកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព និងគួរឱ្យទុកចិត្ត។

លើសពីនេះ ទិន្នន័យផ្កាយរណបក៏អាចផ្ទៀងផ្ទាត់ការទាមទារសំណងធានារ៉ាប់រង ដោយវាយតម្លៃពីទំហំនៃការខូចខាត ដែលបណ្តាលមកពីគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ ឬអាកាសធាតុធ្ងន់ធ្ងរ។ នេះជួយឱ្យកសិករអាចគ្រប់គ្រងហានិភ័យទាក់ទងនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានកាន់តែប្រសើរ។

២. ការរៀបចំផែនការទីក្រុង និងគ្រប់គ្រងដែនដី

បើគ្មានទិន្នន័យត្រឹមត្រូវ ការអភិវឌ្ឍទីក្រុងនឹងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហារញ៉េរញ៉ៃ និងគ្មានប្រសិទ្ធភាព។ ផ្កាយរណបនឹងផ្តល់នូវ “ភ្នែកឥន្ទ្រី” ដើម្បីតាមដានការពង្រីកទីក្រុង និងប្រើប្រាស់ដីធ្លី។

• ការត្រួតពិនិត្យការពង្រីកទីក្រុង (Monitoring Urban Sprawl)៖ រូបភាពផ្កាយរណបអនុញ្ញាតឱ្យអ្នករៀបចំផែនការមើលឃើញពីរបៀបដែលទីក្រុងកំពុងពង្រីកខ្លួន ដោយមិនចាំបាច់ចំណាយពេលវេលា និងថវិកាច្រើនសម្រាប់ការស្ទង់មតិតាមដី។
• ការរៀបចំផែនការប្រើប្រាស់ដីធ្លី (Land Use Planning)៖ កំណត់តំបន់សមស្របសម្រាប់លំនៅដ្ឋាន ឧស្សាហកម្ម កសិកម្ម និងតំបន់បៃតង ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យពិតប្រាកដ។
• ការគ្រប់គ្រងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ (Infrastructure Management)៖ តាមដានស្ថានភាពផ្លូវថ្នល់ ស្ពាន និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗផ្សេងទៀត ដោយប្រើបច្ចេកវិទ្យាផ្កាយរណប។

៣. ការអភិរក្សបរិស្ថាន និងគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ

កម្ពុជាកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ។ ផ្កាយរណបដើរតួនាទីដូចជា “អ្នកយាមល្បាតពីលើមេឃ” ដែលអាចតាមដានសកម្មភាពខុសច្បាប់បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។

• ការត្រួតពិនិត្យការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ (Monitoring Deforestation)៖ រូបភាពផ្កាយរណបអាចបង្ហាញពីតំបន់ដែលព្រៃឈើត្រូវបានកាប់បំផ្លាញក្នុងពេលវេលាជាក់ស្តែង (near real-time) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអាជ្ញាធរមានការឆ្លើយតបទាន់ពេលវេលា។ បច្ចេកវិទ្យា Hyper-spectral អាចផ្តល់ព័ត៌មានបានច្រើនជាងបច្ចេកវិទ្យាបច្ចុប្បន្ន រហូតដល់ទៅ ៥០ ដង។
• ការត្រួតពិនិត្យគុណភាពទឹក និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (Water Quality & Climate Change)៖ ឃ្លាំងស្រាវជ្រាវ KHEOBS (Khmer Earth Observation Laboratory) របស់វិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិទ្យាកម្ពុជា (ITC) ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០២២ ដើម្បីគាំទ្រដល់ការស្រាវជ្រាវ និងកម្មវិធីជាក់ស្តែងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព រួមទាំងការត្រួតពិនិត្យគុណភាពទឹក (detection of floods, turbidity monitoring, etc.)។
• ការគ្រប់គ្រងធនធានរ៉ែ និងថាមពល៖ ផ្កាយរណបអាចជួយកំណត់ទីតាំងសក្តានុពលសម្រាប់ការស្វែងរកធនធានរ៉ែ និងតាមដានផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន។

៤. ការព្យាករណ៍ និងការឆ្លើយតបគ្រោះមហន្តរាយ

កម្ពុជាជាប្រទេសងាយរងគ្រោះដោយសារទឹកជំនន់ និងគ្រោះរាំងស្ងួត។ ផ្កាយរណបអាចជួយសង្គ្រោះជីវិតមនុស្ស និងទ្រព្យសម្បត្តិ ដោយការព្យាករណ៍គ្រោះមហន្តរាយទុកជាមុន និងវាយតម្លៃការខូចខាតយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

• ការត្រួតពិនិត្យទឹកជំនន់ (Flood Monitoring)៖ ប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យទឹកជំនន់ដោយប្រើទិន្នន័យផ្កាយរណប (SAR satellite observation) កំពុងត្រូវបានអភិវឌ្ឍន៍សម្រាប់ការត្រួតពិនិត្យរយៈពេលវែងនៅតំបន់ដែលងាយនឹងជន់លិចនៅកម្ពុជា។ នេះអនុញ្ញាតឱ្យមានការជម្លៀសប្រជាពលរដ្ឋទាន់ពេលវេលា និងកាត់បន្ថយការខូចខាត។
• ការត្រួតពិនិត្យគ្រោះរាំងស្ងួត (Drought Monitoring)៖ ទិន្នន័យផ្កាយរណបអាចបង្កើតបានជា សន្ទស្សន៍គ្រោះរាំងស្ងួត (drought index) ដែលជួយឱ្យរដ្ឋាភិបាលរៀបចំផែនការបែងចែកធនធានទឹក និងជំនួយសង្គ្រោះបន្ទាន់។
• ការវាយតម្លៃការខូចខាត (Damage Assessment)៖ ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីមានគ្រោះមហន្តរាយ ដូចជាទឹកជំនន់ ឬព្យុះ រូបភាពផ្កាយរណបអាចត្រូវបានប្រើដើម្បីវាយតម្លៃទំហំនៃការខូចខាតយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការចែកចាយជំនួយប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងគោលដៅ។

ចំណាំ៖ ឯកឧត្តម ជា វ៉ាន់ដេត បានសង្កត់ធ្ងន់ថា ក្នុងពេលដែលកម្ពុជាពិចារណាប្រើប្រាស់សេវាផ្កាយរណបពីក្រុមហ៊ុនផ្សេងៗ សម្រាប់វិស័យទាំងនេះ រាជរដ្ឋាភិបាលក៏ត្រូវតែគិតគូរពីលទ្ធភាពនៃការបង្ហោះផ្កាយរណបដោយខ្លួនឯងផងដែរ។ ឯកឧត្តម ជា វ៉ាន់ដេត ក៏បានបញ្ជាក់ពីឆន្ទៈក្នុងការបង្កើត ស្ថាប័នគ្រប់គ្រងអវកាសជាតិ ដើម្បីសម្របសម្រួលយុទ្ធសាស្ត្រជាតិទាំងមូល។

ការចូលរួមក្នុងសហគមន៍អវកាសអន្តរជាតិ

ការបង្ហោះផ្កាយរណបគឺមិនមែនជាកិច្ចការដែលប្រទេសណាមួយអាចធ្វើតែឯងបានទេ។ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ និងការចូលរួមក្នុងសហគមន៍អវកាសសកល គឺជាកត្តាកំណត់ភាពជោគជ័យ។ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ក្រោមការដឹកនាំរបស់ឯកឧត្តម ជា វ៉ាន់ដេត រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍ (MPTC) បានចាប់ផ្តើមបង្កើតទំនាក់ទំនងជាមួយដៃគូអវកាសអន្តរជាតិសំខាន់ៗ។

១. កម្ពុជាចូលរួមគំនិតផ្តួចផ្តើម Kibo-ABC របស់ទីភ្នាក់ងារអវកាសជប៉ុន JAXA

នេះគឺជាសមិទ្ធផលគួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតមួយរបស់កម្ពុជានៅលើឆាកអវកាសអន្តរជាតិ។

• Kibo-ABC (Asian Beneficial Collaboration through “Kibo” Utilization) គឺជាគំនិតផ្តួចផ្តើមមួយដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោម សន្និសីទទីភ្នាក់ងារអវកាសតំបន់អាស៊ី-ប៉ាស៊ីហ្វិក (APRSAF)។ គោលបំណងរបស់វាគឺដើម្បីលើកកម្ពស់ការប្រើប្រាស់ ម៉ូឌុលពិសោធន៍ជប៉ុន “Kibo” ដែលភ្ជាប់នឹងស្ថានីយ៍អវកាសអន្តរជាតិ (ISS) ដើម្បីផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់បណ្តាប្រទេសនៅក្នុងតំបន់អាស៊ី។
• កាលបរិច្ឆេទចូលរួម៖ កម្ពុជាបានក្លាយជាសមាជិកផ្លូវការរបស់ Kibo-ABC នៅថ្ងៃទី ៤ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៥។ នេះគឺជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រមួយ ដែលបានបើកទ្វារឱកាសយ៉ាងធំធេងសម្រាប់កម្ពុជា។
• សកម្មភាពអប់រំ៖ តាមរយៈការចូលរួមនេះ MPTC នឹងអាចពង្រីកសកម្មភាពរបស់ខ្លួនទៅក្នុងវិស័យ ផ្កាយរណបទំនាក់ទំនង និងការអប់រំផ្នែកអវកាសមនុស្ស (human spaceflight-related education)។ កម្មវិធីដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍រួមមាន៖
  • Kibo Robot Programming Challenge (Kibo-RPC)៖ ប្រកួតប្រជែងសរសេរកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដើម្បីបញ្ជារ៉ូបូតនៅលើ ISS។
  • Asian Try Zero-G & Space Seeds for Asian Future៖ កម្មវិធីអប់រំដែលអនុញ្ញាតឱ្យសិស្សនិស្សិតធ្វើការពិសោធន៍ក្នុងបរិយាកាសគ្មានទំនាញ។

ប្រសាសន៍រដ្ឋមន្ត្រី៖

កម្ពុជាមានកិត្តិយសក្នុងការចូលរួមជាមួយគំនិតផ្តួចផ្តើម Kibo-ABC ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់មួយក្នុងដំណើររបស់យើងក្នុងការកសាងសមត្ថភាពជាតិផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យាអវកាស។ តាមរយៈកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនេះ យើងមានគោលបំណងបំផុសគំនិតយុវជនជំនាន់ក្រោយរបស់យើង—ជាពិសេសសិស្សានុសិស្ស—ពង្រឹងភាពជាដៃគូអន្តរជាតិ និងរួមចំណែកក្នុងការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាអវកាសប្រកបដោយសន្តិវិធី និងច្នៃប្រឌិត។”

២. កិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយទីភ្នាក់ងារអវកាសជប៉ុន (JAXA) និងក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាជប៉ុន

ក្រៅពីការចូលរួមក្នុង Kibo-ABC កម្ពុជាក៏បានបង្កើនទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីជាមួយប្រទេសជប៉ុនផងដែរ។

• ការទស្សនកិច្ចនៅ JAXA (ដើមខែមីនា ២០២៦)៖ ក្នុងដំណើរទស្សនកិច្ចនៅទីក្រុងតូក្យូ ឯកឧត្តមរដ្ឋមន្ត្រី ជា វ៉ាន់ដេត បានអញ្ជើញទៅកាន់ទីភ្នាក់ងារស្រាវជ្រាវអវកាសជប៉ុន (JAXA)។ គោលបំណងគឺដើម្បីស្វែងយល់ពីការអភិវឌ្ឍន៍ និងការអនុវត្តន៍បច្ចេកវិទ្យាអវកាស ជាពិសេសផ្កាយរណប។
• កិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយក្រុមហ៊ុនឯកជនជប៉ុន៖ ក្នុងដំណើរទស្សនកិច្ចដដែល លោករដ្ឋមន្ត្រីក៏បានជួបពិភាក្សាជាមួយក្រុមហ៊ុន Magna Wireless ដែលជាក្រុមហ៊ុនផលិតឧបករណ៍ទូរគមនាគមន៍ និងបច្ចេកវិទ្យា 5G ដើម្បីស្វែងយល់ពីលទ្ធភាពនៃការបង្កើតមូលដ្ឋានប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួននៅក្នុង សួនឌីជីថល (Digital Park) របស់កម្ពុជា។

ការសហការនេះមិនត្រឹមតែជួយផ្នែកបច្ចេកទេសប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជំរុញ ការវិនិយោគឌីជីថល និង ការអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្សឌីជីថល ទៀតផង។

៣. ការចូលរួមក្នុងសិក្ខាសាលាអន្តរជាតិ និងការអភិវឌ្ឍគោលនយោបាយអវកាស

កម្ពុជាកំពុងរៀបចំមូលដ្ឋានគ្រឹះផ្នែកច្បាប់ និងគោលនយោបាយសម្រាប់វិស័យអវកាស។

• សិក្ខាសាលា “Space Policy Development of Cambodia” (ថ្ងៃទី ៣-៥ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៦)៖
  • សិក្ខាសាលាដ៏សំខាន់នេះត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយ MPTC និង ការិយាល័យសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកកិច្ចការអវកាសក្រៅភព (UNOOSA) ដោយទទួលបានការឧបត្ថម្ភផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុពីរដ្ឋាភិបាលជប៉ុន។
  • គោលបំណង៖
    1. ផ្តល់ការណែនាំផ្នែកបច្ចេកទេស និងច្បាប់ ដើម្បីគាំទ្រដល់ការអភិវឌ្ឍគោលនយោបាយអវកាសជាតិ。
    2. លើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពីសន្ធិសញ្ញា និងគោលការណ៍អន្តរជាតិនានា。
    3. កំណត់គម្លាតសមត្ថភាព និងតម្រូវការស្ថាប័ន。
    4. គាំទ្រកម្ពុជាក្នុងការតម្រឹមកម្មវិធីអវកាសជាតិទៅតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។
• ឯកឧត្តម រ៉ូស សូរគា រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍ បានមានប្រសាសន៍ថា សិក្ខាសាលានេះគឺជា ជំហានដ៏សំខាន់មួយ ក្នុងការរៀបចំឯកសារគោលនយោបាយអវកាសជាតិ ដែលនឹងបម្រើជា ផែនទីបង្ហាញផ្លូវយុទ្ធសាស្ត្រ (strategic roadmap) សម្រាប់រយៈពេលខ្លី មធ្យម និងវែង។ ការបង្កើតក្របខ័ណ្ឌគោលនយោបាយអវកាសជាតិ នឹងជួយធានានូវ ភាពច្បាស់លាស់ខាងផ្លូវច្បាប់ (legal certainty) ការសម្របសម្រួលតាមស្ថាប័ន (institutional coordination) និង និរន្តរភាពរយៈពេលវែង (long-term sustainability)។
• ការចូលរួមក្នុងវេទិកាអន្តរជាតិ៖ កម្ពុជាបានចាប់ផ្តើមចូលរួមក្នុងកិច្ចពិភាក្សាអន្តរជាតិផ្នែកអវកាសតាមរយៈវេទិកាពាក់ព័ន្ធនឹង អង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) និង អាស៊ាន (ASEAN)។ នេះមិនមែនគ្រាន់តែជាការនិមិត្តរូបប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាផ្នែកមួយនៃកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីកសាងភាពជាដៃគូជាមួយប្រទេសដែលមានបទពិសោធន៍។

អត្ថប្រយោជន៍សំខាន់ៗ៖

• ការចូលរួមទាំងនេះជួយឱ្យកម្ពុជាទទួលបាននូវ ចំណេះដឹងបច្ចេកទេស និង ការគាំទ្រផ្នែកច្បាប់ (legal support)។
• ពួកគេជួយបង្កើត ផែនទីបង្ហាញផ្លូវ (roadmap) សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍វិស័យអវកាសជាតិ។
• ពួកគេបើកទ្វារសម្រាប់ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការតំបន់ ខណៈពេលដែលប្រទេសម៉ាឡេស៊ីខ្លួនឯងបានអំពាវនាវឱ្យមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការបច្ចេកវិទ្យាអវកាសអាស៊ានកាន់តែរឹងមាំ រួមទាំងការគាំទ្រសមត្ថភាពដល់កម្ពុជាផងដែរ។

សន្និដ្ឋាន

កម្ពុជាកំពុងឈរនៅលើកម្រិតនៃយុគសម័យថ្មីមួយ យុគសម័យអវកាស។ តាមរយៈចក្ខុវិស័យដ៏មហិច្ឆតារបស់រាជរដ្ឋាភិបាល ក្រោមការដឹកនាំរបស់សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត និងការជំរុញប្រកបដោយភាពឈ្លាសវៃរបស់ឯកឧត្តម ជា វ៉ាន់ដេត រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍ កម្ពុជាបានប្រកាសយ៉ាងច្បាស់លាស់ពីបំណងរបស់ខ្លួនក្នុងការ បង្ហោះផ្កាយរណបសង្កេតផែនដីដោយខ្លួនឯង ក្នុងរយៈពេល ៥ ឆ្នាំខាងមុខ។

គំនិតផ្តួចផ្តើមនេះគឺជាការឆ្លើយតបដ៏សំខាន់មួយចំពោះ តម្រូវការជាក់ស្តែង ក្នុងការកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យពីបរទេស និងពង្រឹង អធិបតេយ្យភាពផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា។ ផ្កាយរណបជាតិនឹងបម្រើជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព តាមរយៈការគាំទ្រវិស័យអាទិភាពដូចជា៖

• កសិកម្ម (តាមដានដំណាំ គ្រប់គ្រងធនធានទឹក)
• បរិស្ថាន (ត្រួតពិនិត្យការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ, គុណភាពទឹក)
• ការរៀបចំផែនការទីក្រុង (ការប្រើប្រាស់ដី, ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ)
• ការព្យាករណ៍ និងឆ្លើយតបគ្រោះមហន្តរាយ (ទឹកជំនន់, គ្រោះរាំងស្ងួត)

ដើម្បីឈានទៅដល់គោលដៅដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នេះ កម្ពុជាបានចាប់ផ្តើមបង្កើត មូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំ៖

1. ការវិនិយោគលើធនធានមនុស្ស៖ តាមរយៈកម្មវិធីអាហារូបករណ៍ចំនួន ២៥ កន្លែង សម្រាប់និស្សិតកម្ពុជាឱ្យទៅសិក្សាជំនាញផ្កាយរណប និងអវកាសនៅសាកលវិទ្យាល័យឈានមុខក្នុងបណ្តាប្រទេសចំនួន ៧។
2. ការកសាងស្ថាប័ន៖ ការគ្រោងបង្កើត «អង្គភាពគ្រប់គ្រងអវកាសជាតិ» និងពង្រីកនាយកដ្ឋានពាក់ព័ន្ធ។
3. ការចូលរួមក្នុងសហគមន៍អវកាសអន្តរជាតិ៖ ក្លាយជាសមាជិក Kibo-ABC នៃ JAXA ចាប់តាំងពីខែវិច្ឆិកា ២០២៥ និងសហការជាមួយ UNOOSA ដើម្បីអភិវឌ្ឍគោលនយោបាយអវកាសជាតិ។

ទោះបីជាកិច្ចការនៅសេសសល់ជាច្រើន រួមទាំងការរៃអង្គាសថវិកា ការជ្រើសរើសបច្ចេកវិទ្យា និងការពង្រឹងសមត្ថភាពស្ថាប័នក៏ដោយ ក៏កម្ពុជាបានបង្ហាញពី ឆន្ទៈនយោបាយ និងផែនការសកម្មភាពច្បាស់លាស់ រួចទៅហើយ។

ការបង្ហោះផ្កាយរណបដោយខ្លួនឯង មិនមែនគ្រាន់តែជាការបង្ហាញពីការរីកចម្រើនខាងបច្ចេកវិទ្យាប៉ុណ្ណោះទេ — វាគឺជាការបញ្ជាក់ពី ភាពចាស់ទុំ របស់កម្ពុជាក្នុងនាមជារដ្ឋជាតិមួយ ដែលកំពុងឈានទៅរកការកសាង សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល និង សង្គមចំណេះដឹង។

សារចុងក្រោយ៖ កម្ពុជាកំពុងរៀបចំខ្លួនយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់សម្រាប់ការធ្វើដំណើរដ៏វែងឆ្ងាយទៅកាន់លំហអាកាស។ ជាមួយនឹងយុទ្ធសាស្ត្របណ្តុះបណ្តាលធនធានមនុស្ស ការកសាងស្ថាប័ន និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិដ៏រឹងមាំ សុបិននៃការមានផ្កាយរណបផ្ទាល់ខ្លួនគឺកាន់តែខិតជិតមកដល់។ CambodiaAchievement.com នឹងបន្តតាមដាន និងរាយការណ៍ពីការអភិវឌ្ឍន៍នៃគម្រោងប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ។

ប្រភព៖ សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានផ្លូវការពីក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍, ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន AKP (ខែមេសា-ឧសភា ២០២៦), គេហទំព័រព័ត៌មាន Thmey Thmey, Fresh News, CC-times, និងរបាយការណ៍ពី JAXA, UNOOSA ។