សមិទ្ធផលអភិរក្សផ្សោតទន្លេមេគង្គ៖ ការចុះបញ្ជីដីធ្លីជាស្ថាពរ និងការកើនឡើងនៃចំនួនសត្វផ្សោត

សត្វផ្សោតទន្លេមេគង្គ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា «ស្នាមញញឹមនៃទន្លេមេគង្គ» (Mekong’s Smile) គឺជានិមិត្តរូបនៃបេតិកភណ្ឌធម្មជាតិដ៏មានតម្លៃរបស់កម្ពុជា។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ សត្វផ្សោតប្រភេទនេះកំពុងប្រឈមមុខនឹងហានិភ័យនៃការផុតពូជ ដោយសារតែការនេសាទខុសច្បាប់ ការបំពុលទឹក និងការបាត់បង់ទីជម្រក។

ទោះយ៉ាងណា ដំណឹងល្អមួយបានផ្តល់ក្តីសង្ឃឹមថ្មីដល់កិច្ចការអភិរក្ស។ អង្គការ WWF (World Wide Fund for Nature) បានប្រកាសពី សមិទ្ធផលដ៏សំខាន់មួយ៖ ការចុះបញ្ជីដីធ្លីសម្រាប់តំបន់គ្រប់គ្រងសត្វផ្សោតទន្លេមេគង្គ ក្នុងតំបន់ស្នូលទី២ នៅខេត្តស្ទឹងត្រែង ត្រូវបានសម្រេចជាស្ថាពរ។

នេះគឺជាលទ្ធផលនៃការសហការយ៉ាងជិតស្និទ្ធរវាងរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា (តាមរយៈក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ) អង្គការ WWF-កម្ពុជា រដ្ឋបាលជលផល ឆ្មាំទន្លេ និងសហគមន៍មូលដ្ឋាន។

អត្ថបទនេះនឹងពន្យល់ពីសារៈសំខាន់នៃការចុះបញ្ជីដីធ្លីនេះ របៀបដែលវាជួយការពារទីជម្រកសត្វផ្សោត និងសមិទ្ធផលវិជ្ជមានដទៃទៀតក្នុងការអភិរក្សសត្វផ្សោតទន្លេមេគង្គ រួមទាំងការកើនឡើងនៃចំនួនសត្វផ្សោត។

តើការចុះបញ្ជីដីធ្លីនេះជាអ្វី? ហើយហេតុអ្វីវាសំខាន់?

១. តើការចុះបញ្ជីដីធ្លីនេះជាអ្វី?

ការចុះបញ្ជីដីធ្លីនេះ គឺជាការកំណត់ និងចុះបញ្ជីជាផ្លូវការនូវ តំបន់គ្រប់គ្រងសត្វផ្សោតទន្លេមេគង្គ (Mekong River Dolphin Management Area) ដែលមានទីតាំងនៅ តំបន់ស្នូលទី២ (Core Zone 2) ក្នុងខេត្តស្ទឹងត្រែង។

នេះគឺជាជំហានដ៏សំខាន់មួយ ពីព្រោះការចុះបញ្ជីដីធ្លីជាស្ថាពរ មានន័យថា តំបន់នេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ និងការពារដោយច្បាប់។ វាមិនមែនគ្រាន់តែជាការយល់ព្រមដោយពាក្យសំដីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការប្តេជ្ញាចិត្តជាផ្លូវការរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការថែរក្សាតំបន់នេះ។

ចំណាំ៖ តំបន់ស្នូលទី១ (Core Zone 1) គឺស្ថិតនៅក្នុងខេត្តក្រចេះ ដែលត្រូវបានចុះបញ្ជីរួចរាល់កាលពីឆ្នាំ ២០២៥។ តំបន់ស្នូលទី២ នៅខេត្តស្ទឹងត្រែង គឺជាតំបន់ទីពីរដែលត្រូវបានចុះបញ្ជី ដែលបង្ហាញពីការប្តេជ្ញាចិត្តជាបន្តបន្ទាប់របស់រាជរដ្ឋាភិបាលក្នុងការពង្រីកតំបន់ការពារ។

២. ហេតុអ្វីការចុះបញ្ជីដីធ្លីនេះសំខាន់?

ក. ការការពារទីជម្រកសត្វផ្សោត

សត្វផ្សោតទន្លេមេគង្គត្រូវការកន្លែងរស់នៅដែលមានសុវត្ថិភាព ដើម្បីរស់រានមានជីវិត និងបន្តពូជ។ ការចុះបញ្ជីដីធ្លីនេះ ធានាថាទីជម្រករបស់ពួកវាមិនត្រូវបានរំខាន ឬបំផ្លាញដោយសកម្មភាពមនុស្ស (ដូចជា ការនេសាទខុសច្បាប់ ការទាញយកខ្សាច់ ឬការបំពុលទឹក)។

តំបន់អភិរក្សនៅខេត្តក្រចេះ (Core Zone 1) មានទំហំ ២១,៩៦៦ ហិកតា【3†L1-L3】 ហើយការចុះបញ្ជីដីធ្លីសម្រាប់តំបន់ស្នូលទី២ នៅខេត្តស្ទឹងត្រែង បានបន្ថែមតំបន់ការពារមួយទៀត ដែលធ្វើឱ្យទីជម្រកសត្វផ្សោតកាន់តែធំធាត់ និងមានសុវត្ថិភាពជាងមុន។

ខ. ការពង្រឹងការអនុវត្តច្បាប់

ការចុះបញ្ជីដីធ្លីជាស្ថាពរ ផ្តល់សិទ្ធិអំណាចពេញលេញដល់ ឆ្មាំទន្លេ (River Guards) ក្នុងការដើរល្បាត និងទប់ស្កាត់សកម្មភាពខុសច្បាប់នៅក្នុងតំបន់នេះ។ បច្ចុប្បន្ននេះមានឆ្មាំទន្លេចំនួន ៤៤ នាក់ ដែលកំពុងបំពេញការងារការពារតំបន់ផ្សោត【3†L5-L7】។

ការដំឡើង ឧបករណ៍ស្តាប់ក្រោមទឹក (hydrophones) ចំនួន ៦ កន្លែង ក៏ត្រូវបានដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ផងដែរ ដើម្បីតាមដានចលនារបស់សត្វផ្សោត និងសកម្មភាពនេសាទខុសច្បាប់【3†L7-L9】។ ឧបករណ៍នេះអាចចាប់សញ្ញាសម្លេងក្រោមទឹង ជួយឱ្យឆ្មាំទន្លេអាចកំណត់ទីតាំង និងទប់ស្កាត់ការនេសាទខុសច្បាប់បានទាន់ពេលវេលា។

គ. លទ្ធផលវិជ្ជមាន៖ ចំនួនសត្វផ្សោតកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់

ការខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងនេះ ទទួលបានផ្លែផ្កាជាក់ស្តែង។ យោងតាមទិន្នន័យពីក្រសួងកសិកម្ម និងអង្គការ WWF:

• ចំនួនសត្វផ្សោតទន្លេមេគង្គ បានកើនឡើងដល់ ១១៨ ក្បាល (គិតត្រឹមខែមេសា ២០២៦)【3†L1-L3】【4†L1-L4】។
• កូនផ្សោតកើតថ្មី ចំនួន ៦ ក្បាល ត្រូវបានគេកត់ត្រាក្នុងរយៈពេល ៤ ខែដើមឆ្នាំ ២០២៦【4†L1-L3】។
• ឆ្នាំ ២០២៥ គឺជាឆ្នាំដ៏សំខាន់មួយ៖ មានកូនផ្សោតកើតថ្មី ៨ ក្បាល ហើយសំខាន់ជាងនេះទៀតគឺ គ្មានការងាប់ផ្សោត រយៈពេល ១២ ខែពេញ — ជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ (តាំងពីចាប់ផ្តើមកត់ត្រាក្នុងឆ្នាំ ២០០២)【5†L10-L12】【6†L8-L10】។

ការវាយតម្លៃ៖ ការចុះបញ្ជីដីធ្លីនេះ គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់សម្រាប់ភាពជោគជ័យទាំងនេះ។ វាមិនត្រឹមតែជាការការពារទីជម្រករបស់សត្វផ្សោតប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងផ្តល់កម្លាំងចិត្តដល់សហគមន៍មូលដ្ឋាន និងឆ្មាំទន្លេ ក្នុងការបន្តការងារអភិរក្សប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។

តើអ្នកណាខ្លះចូលរួមក្នុងការអភិរក្សនេះ?

ភាពជោគជ័យនៃការអភិរក្សសត្វផ្សោតទន្លេមេគង្គ មិនមែនកើតឡើងដោយសារការខិតខំរបស់ភាគីណាមួយនោះទេ។ វាគឺជា កិច្ចសហការរួមគ្នា រវាងរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា អង្គការអន្តរជាតិ សហគមន៍មូលដ្ឋាន និងបច្ចេកវិទ្យាទំនើប។

១. រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា

រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ក្រោមការដឹកនាំរបស់សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានផ្តល់អាទិភាពខ្ពស់ដល់ការអភិរក្សសត្វផ្សោត ដែលត្រូវបានចាត់ទុកជា «កំណប់ទ្រព្យជាតិ និងពិភពលោក»។

តួនាទីសំខាន់ៗរបស់រដ្ឋាភិបាលរួមមាន៖

• ក្រសួងកសិកម្ម៖ ជាស្ថាប័នដឹកនាំសំខាន់ក្នុងការគ្រប់គ្រង និងការពារធនធានជលផល។
• ក្រសួងរៀបចំដែនដី៖ ទទួលខុសត្រូវលើការចុះបញ្ជីដីធ្លីសម្រាប់តំបន់អភិរក្ស។
• ការអនុម័តច្បាប់៖ ការចុះបញ្ជីតំបន់ស្នូលទី២ គឺជាការប្តេជ្ញាចិត្តជាផ្លូវការរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការការពារតំបន់នេះដោយច្បាប់។

២. អង្គការ WWF-កម្ពុជា (WWF-Cambodia)

WWF គឺជាដៃគូរយៈពេលវែងដ៏សំខាន់បំផុតរបស់កម្ពុជាក្នុងការអភិរក្សសត្វផ្សោត។

សកម្មភាពសំខាន់ៗ៖

• ការដំឡើងបច្ចេកវិទ្យាទំនើប៖ ដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ hydrophones (ឧបករណ៍ស្តាប់ក្រោមទឹក) ចំនួន ៦ កន្លែង សម្រាប់តាមដានចលនាផ្សោត និងសកម្មភាពនេសាទខុសច្បាប់។
• ការស្រាវជ្រាវ និងតាមដាន៖ សហការជាមួយរដ្ឋបាលជលផល ក្នុងការស្រាវជ្រាវ និងតាមដានចំនួនប្រជាជនផ្សោត (ឧ. ការរាប់ចំនួន និងការថតរូបកូនផ្សោតទើបនឹងកើត)។
• កម្មវិធីអប់រំ និងផ្សព្វផ្សាយ៖ លើកកម្ពស់ការយល់ដឹងដល់សហគមន៍មូលដ្ឋាន និងសាធារណជនទូទៅអំពីសារៈសំខាន់នៃការអភិរក្ស។

៣. សហគមន៍មូលដ្ឋាន និងឆ្មាំទន្លេ

អ្នកភូមិដែលរស់នៅតាមដងទន្លេមេគង្គ គឺជា ខ្សែការពារដំបូង សម្រាប់សត្វផ្សោត។

• ឆ្មាំទន្លេ (River Guards)៖ មានចំនួន ៤៤ នាក់ ដែលទទួលបានការបណ្តុះបណ្តាល និងឧបត្ថម្ភថវិកាពីរដ្ឋាភិបាល និង WWF ដើរល្បាតការពារតំបន់ផ្សោត។
• ការចូលរួមពីសហគមន៍៖ អ្នកភូមិក្នុងតំបន់ (ដូចជា កោះភ្នំចារី និងកោះព្តៅ) បានចូលរួមក្នុងសកម្មភាពអភិរក្ស រួមទាំងការរាយការណ៍ពីសកម្មភាពខុសច្បាប់ និងការចូលរួមក្នុងកម្មវិធីទេសចរណ៍សហគមន៍។

អត្ថប្រយោជន៍ដល់សហគមន៍៖ ការអភិរក្សសត្វផ្សោត មិនត្រឹមតែការពារបរិស្ថានប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងផ្តល់ឱកាសសេដ្ឋកិច្ចដល់សហគមន៍មូលដ្ឋានតាមរយៈ ទេសចរណ៍អេកូឡូស៊ី (Eco-tourism)។

៤. អ្នកមុជទឹក និងអ្នកស្ម័គ្រចិត្ត

ក្រុមអ្នកមុជទឹកក្នុងស្រុក (ឧ. ក្រុមអ្នកមុជទឹកស្ម័គ្រចិត្ត ជនជាតិខ្មែរ) ក៏បានចូលរួមចំណែកក្នុងកិច្ចការអភិរក្សផងដែរ។ ពួកគេជួយសម្អាតសំរាមក្រោមទឹក និងតាមដានសុខភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីក្រោមទឹក។

៥. ដៃគូអន្តរជាតិ និងវិស័យឯកជន

• ក្រុមប្រឹក្សាអន្តរជាតិ៖ ដូចជា វិទ្យាស្ថានជលសាស្ត្រ (IHB) ក្រោមបណ្ឌិត្យសភាវិទ្យាសាស្ត្រចិន។
• វិស័យឯកជន៖ ក្រុមហ៊ុនទេសចរណ៍ដូចជា Aqua Mekong ផ្តល់ជូននូវដំណើរកម្សាន្តតាមដងទន្លេ ដែលរួមចំណែកលើកកម្ពស់ការយល់ដឹង និងបង្កើតចំណូលដល់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។
• កម្មវិធីហិរញ្ញប្បទាន៖ គម្រោង Blue-Green Tourism រយៈពេល ១៤ ខែ (ដោយមានការឧបត្ថម្ភពី OIF) បានផ្តល់មូលនិធិ និងបណ្តុះបណ្តាលដល់សហគមន៍មូលដ្ឋានក្នុងការអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍ប្រកបដោយចីរភាព។

ទេសចរណ៍បៃតង៖ ផ្លូវស្វែងរកនិរន្តរភាព

សមិទ្ធផលនៃការអភិរក្ស បានបើកផ្លូវដល់ការអភិវឌ្ឍ ទេសចរណ៍បៃតង (Green Tourism) ដែលជាគំរូអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព។

តើទេសចរណ៍បៃតងគឺជាអ្វី?
វាជាទម្រង់ទេសចរណ៍ដែលផ្តោតលើការថែរក្សាបរិស្ថាន និងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។ អ្នកទេសចរអាចមកទស្សនាសត្វផ្សោតដោយមិនបំពានលើទីជម្រករបស់ពួកវា។

គំនិតផ្តួចផ្តើមទេសចរណ៍បៃតងសំខាន់ៗ៖

• រមណីយដ្ឋាន Prek Kampi៖ រមណីយដ្ឋានអេកូឡូស៊ីថ្មីនៅខេត្តក្រចេះ ដែលផ្តល់នូវបទពិសោធន៍ទស្សនាផ្សោតទឹកសាប និងជាតំបន់អភិរក្សដ៏សំខាន់។
• មហោស្រពទន្លេប្រចាំឆ្នាំ (River Festival)៖ ព្រឹត្តិការណ៍ដែលរំពឹងថានឹងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរយ៉ាងច្រើន ដែលជួយជំរុញសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក។
• គម្រោង Blue-Green Tourism៖ ផ្តល់អំណាចដល់សហគមន៍មូលដ្ឋានក្នុងការអភិវឌ្ឍផលិតផលទេសចរណ៍ដែលមានផលប៉ះពាល់បរិស្ថានទាប (low-impact) និងបង្កើតឱកាសចំណូលប្រកបដោយចីរភាព ជាពិសេសសម្រាប់ស្ត្រី និងយុវជន។

✅ សន្និដ្ឋានសម្រាប់ផ្នែកនេះ៖ ភាពជោគជ័យនៃការអភិរក្សសត្វផ្សោតនៅកម្ពុជា គឺជាគំរូដ៏ល្អមួយនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងរដ្ឋាភិបាល អង្គការអន្តរជាតិ និងសហគមន៍មូលដ្ឋាន។ ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាទំនើប (ដូចជា hydrophones) និងការអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍បៃតង បង្ហាញថាកម្ពុជាកំពុងប្តេជ្ញាចិត្តក្នុងការថែរក្សាបេតិកភណ្ឌធម្មជាតិរបស់ខ្លួន ខណៈពេលដែលកំពុងបង្កើតឱកាសសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយចីរភាពសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋ។

ការចុះបញ្ជីដីធ្លីសម្រាប់តំបន់គ្រប់គ្រងសត្វផ្សោតទន្លេមេគង្គ (តំបន់ស្នូលទី២) នៅខេត្តស្ទឹងត្រែង គឺជា សមិទ្ធផលដ៏សំខាន់មួយ ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់កម្ពុជាក្នុងការអភិរក្សសត្វផ្សោត ដែលជាបេតិកភណ្ឌធម្មជាតិដ៏មានតម្លៃបំផុតមួយរបស់ប្រទេសជាតិ។

សមិទ្ធផលសំខាន់ៗដែលទទួលបាន

1. ការការពារទីជម្រកតាមផ្លូវច្បាប់៖ ការចុះបញ្ជីដីធ្លីជាស្ថាពរ បានផ្តល់ការការពារផ្លូវច្បាប់ពេញលេញដល់តំបន់ស្នូលទី២ ដែលជាទីជម្រកសំខាន់របស់សត្វផ្សោត។ នេះគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ការងារអភិរក្សប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
2. ការកើនឡើងនៃចំនួនសត្វផ្សោត៖ អរគុណចំពោះកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល អង្គការ WWF ឆ្មាំទន្លេ និងសហគមន៍មូលដ្ឋាន ចំនួនសត្វផ្សោតបានកើនឡើងដល់ ១១៨ ក្បាល (គិតត្រឹមខែមេសា ២០២៦)។ ជាពិសេស ឆ្នាំ ២០២៥ គឺជាឆ្នាំប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែល គ្មានការងាប់ផ្សោត រយៈពេល ១២ ខែពេញ ជាលើកដំបូងចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០២។
3. កិច្ចសហប្រតិបត្តិការប្រកបដោយភាពជោគជ័យ៖ សមិទ្ធផលនេះ គឺជាលទ្ធផលនៃកិច្ចសហការយ៉ាងជិតស្និទ្ធរវាងក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ, WWF-កម្ពុជា, រដ្ឋបាលជលផល, ឆ្មាំទន្លេ ៤៤ នាក់, សហគមន៍មូលដ្ឋាន និងដៃគូអន្តរជាតិ។
4. ការអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍បៃតងប្រកបដោយចីរភាព៖ ការអភិរក្សសត្វផ្សោត បានបើកផ្លូវដល់ការអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍អេកូឡូស៊ី (Eco-tourism) ដែលផ្តល់ចំណូលដល់សហគមន៍មូលដ្ឋាន និងលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពីសារៈសំខាន់នៃការអភិរក្ស។

បញ្ហាប្រឈម និងទិសដៅអនាគត

ថ្វីបើមានការរីកចម្រើនគួរឱ្យកត់សម្គាល់ក៏ដោយ ក៏ការអភិរក្សសត្វផ្សោតនៅតែប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាប្រឈមមួយចំនួន៖

• ការនេសាទខុសច្បាប់៖ បើទោះបីជាមានការត្រួតពិនិត្យយ៉ាងដិតដល់ក៏ដោយ ការនេសាទខុសច្បាប់ (ដូចជា ការប្រើប្រាស់សំណាញ់ខ្ទប់ទន្លេ) នៅតែជាការគំរាមកំហែងធំដល់សត្វផ្សោត។
• ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ៖ ការប្រែប្រួលកម្រិតទឹកទន្លេ និងការកើនឡើងនៃសីតុណ្ហភាព អាចប៉ះពាល់ដល់ទីជម្រក និងប្រភពចំណីអាហាររបស់សត្វផ្សោត។
• ការអភិវឌ្ឍន៍វារីអគ្គិសនី៖ ការសាងសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីនៅតាមដងទន្លេមេគង្គ អាចប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទន្លេ និងការធ្វើចំណាកស្រុករបស់ត្រី (ប្រភពចំណីសំខាន់របស់ផ្សោត)។

ដើម្បីធានាបាននូវអនាគតប្រកបដោយចីរភាពសម្រាប់សត្វផ្សោត រាជរដ្ឋាភិបាល និងដៃគូពាក់ព័ន្ធត្រូវបន្ត៖

• ពង្រឹងការអនុវត្តច្បាប់ និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការដើរល្បាតរបស់ឆ្មាំទន្លេ។
• បន្តពង្រីកតំបន់ការពារ និងចុះបញ្ជីដីធ្លីសម្រាប់តំបន់ស្នូលបន្ថែមទៀត (ប្រសិនបើមាន)។
• លើកកម្ពស់ការយល់ដឹង ដល់សហគមន៍មូលដ្ឋាន និងសាធារណជនទូទៅ អំពីសារៈសំខាន់នៃការអភិរក្ស។
• អភិវឌ្ឍទេសចរណ៍បៃតង ដែលមានផលប៉ះពាល់បរិស្ថានទាប និងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។

សារចុងក្រោយ៖ សមិទ្ធផលនេះ មិនត្រឹមតែជាមោទនភាពសម្រាប់កម្ពុជាប៉ុណ្ណោះទេ វាគឺជាភស្តុតាងដ៏រស់រវើកមួយដែលបង្ហាញថា តាមរយៈការប្តេជ្ញាចិត្ត កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងការវិនិយោគលើការអភិរក្ស យើងអាចផ្លាស់ប្តូរជោគវាសនារបស់សត្វដែលជិតផុតពូជ និងថែរក្សាបេតិកភណ្ឌធម្មជាតិរបស់យើងសម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។ ស្នាមញញឹមនៃទន្លេមេគង្គ នឹងបន្តញញឹមដាក់យើង ប្រសិនបើយើងបន្តការពារពួកវា។

ប្រភព៖ សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានពី AKP (ថ្ងៃទី ១៤ ឧសភា ២០២៦), របាយការណ៍ពី WWF-Cambodia, ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ, Khmer Times, Borneo Bulletin, Phnom Penh Post, RNK ។