កម្ពុជាក្លាយជាប្រទេសនាំចេញគ្រាប់ស្វាយចន្ទីធំជាងគេទីពីរលើពិភពលោក

កម្ពុជាបានសម្រេចនូវសមិទ្ធផលជាប្រវត្តិសាស្ត្រមួយទៀតនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ នេះ។ យោងតាមទិន្នន័យថ្មីបំផុត និងការបញ្ជាក់ពី ឯកឧត្តម ប៉ែន សុវិជាតិ រដ្ឋលេខាធិការ និងជាអ្នកនាំពាក្យក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម កម្ពុជាបានក្លាយជា ប្រទេសផលិត និងនាំចេញគ្រាប់ស្វាយចន្ទីស្ងួតធំជាងគេលំដាប់ទី ២ នៅលើពិភពលោក។

សមិទ្ធផលនេះគឺជាលទ្ធផលនៃការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល វិស័យឯកជន និងប្រជាកសិករ ក្នុងការប្រែក្លាយវិស័យកសិកម្មឲ្យក្លាយជាសសរស្តម្ភសេដ្ឋកិច្ចដ៏រឹងមាំ។ កម្ពុជាបានវ៉ាដាច់បណ្តាប្រទេសផលិតស្វាយចន្ទីធំៗមួយចំនួន ដោយដេញតាមពីក្រោយតែប្រទេស កូដឌីវ័រ (Côte d’Ivoire) ប៉ុណ្ណោះ។

តើកម្ពុជាសម្រេចបានសមិទ្ធផលនេះដោយរបៀបណា? តើមានកត្តាអ្វីខ្លះដែលជំរុញកំណើនវិស័យស្វាយចន្ទី? ហើយតើផែនការរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលក្នុងការធ្វើឱ្យកម្ពុជាក្លាយជា «អធិរាជស្វាយចន្ទី» (Cashew Kingdom) នៅលើឆាកពិភពលោកមានអ្វីខ្លះ? អនុញ្ញាតឱ្យយើងស្វែងយល់តាមរយៈអត្ថបទនេះទាំងអស់គ្នា។

ទិន្នន័យជោគជ័យ និងកត្តាជំរុញ

គ្រាប់ស្វាយចន្ទីកម្ពុជាបានឡើងមកជាប់ចំណាត់ថ្នាក់កំពូលនៅលើឆាកពិភពលោក ហើយតួលេខខាងក្រោមបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីកំណើនដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់នេះ។

១. តួលេខផលិតកម្ម និងនាំចេញ

ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ ដែលជាឆ្នាំកំណត់ត្រាមួយ វិស័យស្វាយចន្ទីកម្ពុជាសម្រេចបាន៖

សូចនាករ	តួលេខ ២០២៥	កំណើន
ទិន្នផលសរុប	~១,០២០,៧៥៧ តោន	–
បរិមាណនាំចេញ	~១,០០០,៧៥៧ តោន	+២៧%
ចំណូលពីនាំចេញ	~១.៥ ពាន់លានដុល្លារ	+២៧%

ផលិតកម្មសរុបជិត ១,០២១,០០០ តោន បានធ្វើឱ្យកម្ពុជាកើនឡើងយ៉ាងលឿនក្នុងចំណាត់ថ្នាក់ផលិតករស្វាយចន្ទីធំជាងគេលើពិភពលោក។ ចំណូលពីការនាំចេញដែលមានទំហំ ១.៥ ពាន់លានដុល្លារ គឺជាការកើនឡើងរហូតដល់ ២៧% បើធៀបនឹងឆ្នាំ ២០២៤។

២. ចំណាត់ថ្នាក់ពិភពលោក

សមិទ្ធផលនេះបានលើកកម្ពុជាឡើងជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ទី ២ លើពិភពលោកទាក់ទងនឹងការផលិត និងនាំចេញគ្រាប់ស្វាយចន្ទីឆៅ (Raw Cashew Nut – RCN)។ តួលេខនេះបញ្ជាក់ថា កម្ពុជាបានក្លាយជាប្រទេសផ្គត់ផ្គង់ស្វាយចន្ទីឆៅដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៅលើពិភពលោក ដោយដេញតាមតែពីក្រោយប្រទេស កូដឌីវ័រ (Côte d’Ivoire) ប៉ុណ្ណោះ។

៣. ទីផ្សារនាំចេញសំខាន់ៗ

• វៀតណាម៖ នៅតែជាទីផ្សារនាំចេញធំជាងគេ ដោយទទួលយកប្រមាណ ៩៧% នៃទិន្នផលនាំចេញសរុបរបស់កម្ពុជា។ វៀតណាមត្រូវការវត្ថុធាតុដើមជាង ៣ លានតោនក្នុងមួយឆ្នាំសម្រាប់ឧស្សាហកម្មកែច្នៃរបស់ខ្លួន ហើយកម្ពុជាបានផ្គត់ផ្គង់ប្រហែល ១/៣ នៃតម្រូវការនេះ។
• ឥណ្ឌា និង ចិន៖ ជាទីផ្សារសំខាន់ផ្សេងទៀត ដែលកំពុងទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់ខ្លាំងពីសមាគមកម្ពុជា ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកតែលើទីផ្សារតែមួយ (វៀតណាម)។

៤. កត្តាជំរុញកំណើនសំខាន់ៗ

ជោគជ័យនេះ កើតឡើងដោយសារកត្តាសំខាន់ៗមួយចំនួន៖

1. គោលនយោបាយច្បាស់លាស់៖ រាជរដ្ឋាភិបាលបានដាក់ចេញនូវ គោលនយោបាយជាតិស្តីពីគ្រាប់ស្វាយចន្ទី ២០២២-២០២៧ (National Cashew Policy 2022–2027)។ ក្រោមគោលនយោបាយនេះ រាជរដ្ឋាភិបាលមានគោលដៅកែច្នៃទិន្នផលស្វាយចន្ទីក្នុងស្រុកឱ្យបាន ២៥% នៅឆ្នាំ ២០២៧ និង យ៉ាងហោចណាស់ ៥០% នៅឆ្នាំ ២០៣២។
2. ការសម្របខ្លួនទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ៖ ទោះបីជួបប្រទះនឹងបញ្ហាអាកាសធាតុមិនល្អនៅខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៥ ក៏ដោយ សមាគមស្វាយចន្ទីកម្ពុជា (CAC) បានអនុវត្តវិធានការសម្របខ្លួន និងបណ្តុះបណ្តាលកសិករជាង ៨,៤០០ នាក់ លើបច្ចេកទេសដាំដុះធន់នឹងអាកាសធាតុ រួមមានការធ្វើជីកំប៉ុស និងជីធម្មជាតិ។
3. កំណើនតម្លៃទីផ្សារ៖ កសិករទទួលបានតម្លៃល្អ ដោយគ្រាប់ស្វាយចន្ទីស្រស់មានតម្លៃជាមធ្យម ៥,០០០ រៀល/គីឡូក្រាម និងស្វាយចន្ទីស្ងួត ៦,០០០ រៀល/គីឡូក្រាម ក្នុងរដូវប្រមូលផលឆ្នាំ ២០២៥។
4. ទំហំផ្ទៃដីដាំដុះធំ៖ កម្ពុជាមានផ្ទៃដីដាំដុះស្វាយចន្ទីប្រមាណ ៧០០,០០០ ហិកតា និងមានសក្តានុពលផលិតប្រមាណ ៨១៦,៤៥៩ តោន ក្នុងមួយឆ្នាំ។

ចំណាំ៖ គម្លាតរវាងផ្ទៃដីដាំដុះជាក់ស្តែង (៧០០,០០០ ហិកតា) និងផ្ទៃដីដែលមានសក្តានុពលផលិត (៥៨០,១១៧ ហិកតា) បង្ហាញថានៅមានឱកាសពង្រីកទិន្នផល ប្រសិនបើមានការគ្រប់គ្រងល្អ និងការវិនិយោគបន្ថែម។

៥. សង្ខេបសម្រាប់អ្នកអាន

សរុបមក តួលេខដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់ទាំងនេះ បានបង្ហាញថា «ស្វាយចន្ទី» បានក្លាយជាដំណាំសេដ្ឋកិច្ច ដ៏សំខាន់បំផុតមួយរបស់កម្ពុជា។ វាមិនត្រឹមតែបង្កើតចំណូលបានរាប់ពាន់លានដុល្លារប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងផ្តល់ការងារ និងលើកកម្ពស់ជីវភាពដល់កសិកររាប់សែនគ្រួសារទូទាំងប្រទេស។

បញ្ហាប្រឈម និងគម្លាតតម្លៃ

ទោះបីជាកម្ពុជាបានឈានមកដល់ចំណុចកំពូលជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ក្នុងនាមជាប្រទេសនាំចេញគ្រាប់ស្វាយចន្ទីធំជាងគេទី ២ លើពិភពលោកក៏ដោយ ក៏វិស័យនេះនៅតែប្រឈមនឹងបញ្ហាគោលមួយដែលត្រូវដោះស្រាយជាបន្ទាន់ នោះគឺ “ការបាត់បង់តម្លៃបន្ថែមនៅក្នុងស្រុក”។ ការនាំចេញគ្រាប់ស្វាយចន្ទីក្នុងទម្រង់ជាវត្ថុធាតុដើម (គ្រាប់ឆៅ) ក្នុងបរិមាណដ៏ច្រើនលើសលប់ បានធ្វើឱ្យកម្ពុជាបាត់បង់ឱកាសសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងមហាសាល ដែលគួរតែទទួលបានតាមរយៈការកែច្នៃសម្រេចមុននឹងឈានដល់ទីផ្សារអន្តរជាតិ។

១. ការនាំចេញវត្ថុធាតុដើមភាគច្រើន

បច្ចុប្បន្ន តុល្យភាពនៃការនាំចេញស្វាយចន្ទីរបស់កម្ពុជា គឺស្ថិតក្នុងទម្រង់ជាវត្ថុធាតុដើម (Raw Cashew Nut – RCN) ក្នុងសមាមាត្រដ៏ច្រើនលើសលប់ បើធៀបនឹងផលិតផលសម្រេច ឬកែច្នៃ (ដូចជា គ្រាប់ស្វាយចន្ទីអាំង គ្រាប់ស្វាយចន្ទីរសជាតិ ឬផលិតផលវេចខ្ចប់)។ ការពឹងផ្អែកលើការនាំចេញគ្រាប់ឆៅបែបនេះ គឺជាកត្តាចម្បងដែលធ្វើឱ្យកម្ពុជាបាត់បង់ឱកាសក្នុងការទាញយកតម្លៃបន្ថែម និងការបង្កើតការងារនៅក្នុងឧស្សាហកម្មកែច្នៃក្នុងស្រុក។

ទម្រង់នាំចេញ	តម្លៃប៉ាន់ស្មាន (ក្នុងមួយតោន)	កំណត់ចំណាំ
វត្ថុធាតុដើម (RCN)	~ ១,៥០០ ដុល្លារ	នាំចេញទៅវៀតណាម ដើម្បីកែច្នៃបន្ថែម
គ្រាប់ស្វាយចន្ទីកែច្នៃ (Kernel)	~ ៥,០០០-៧,០០០ ដុល្លារ	មានតម្លៃខ្ពស់ជាង ៣-៥ ដង

ស្ថានភាពនេះបង្ហាញឱ្យឃើញនូវ “ការលេចធ្លាយតម្លៃបន្ថែម” ទៅកាន់ប្រទេសជិតខាង (ជាពិសេសប្រទេសវៀតណាម) ដែលដើរតួជាអ្នកប្រមូលទិញវត្ថុធាតុដើមពីកម្ពុជា ដើម្បីយកទៅកែច្នៃ បង្កើនគុណតម្លៃ និងវេចខ្ចប់ជាផលិតផលសម្រេច។ ជាលទ្ធផល ផលចំណេញភាគច្រើននៃខ្សែច្រវាក់តម្លៃសកល ត្រូវបានធ្លាក់ទៅលើប្រទេសអ្នកកែច្នៃទាំងនោះ នៅពេលពួកគេនាំចេញបន្តទៅកាន់ទីផ្សារធំៗដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក និងអឺរ៉ុប ខណៈកម្ពុជាទទួលបានត្រឹមតែតម្លៃនៃវត្ថុធាតុដើមដំបូងប៉ុណ្ណោះ។

២. តម្លៃនាំចេញធ្លាក់ចុះ

បើទោះបីបរិមាណនាំចេញកើនឡើង ២៧% ក៏ដោយ ក៏តម្លៃនាំចេញជាមធ្យមក្នុងមួយតោនបានធ្លាក់ចុះប្រហែល ២.៧% ធៀបនឹងឆ្នាំ ២០២៤។ នេះបណ្តាលមកពី៖

• ការប្រកួតប្រជែងខ្ពស់ លើទីផ្សារវត្ថុធាតុដើម។
• ការប្រែប្រួលតម្លៃសកល ដែលកសិករកម្ពុជាមិនអាចគ្រប់គ្រងបាន។
• កង្វះឧស្សាហកម្មកែច្នៃក្នុងស្រុក។

៣. ទិសដៅយុទ្ធសាស្ត្រ និងគោលដៅមហិច្ឆតារបស់រាជរដ្ឋាភិបាល

ក្នុងគោលបំណងបំបែក “គម្លាតតម្លៃបន្ថែម” និងជំរុញឧស្សាហកម្មកែច្នៃក្នុងស្រុកឱ្យកាន់តែរឹងមាំ រាជរដ្ឋាភិបាលបានដាក់ចេញនូវផែនការសកម្មភាពជាក់លាក់ ក្រោមយន្តការនៃ “គោលនយោបាយជាតិស្តីពីគ្រាប់ស្វាយចន្ទី ២០២២-២០២៧”។ គោលដៅយុទ្ធសាស្ត្រដែលត្រូវបានកំណត់រួមមាន៖

• ត្រឹមឆ្នាំ ២០២៧៖ បង្កើនសមត្ថភាពកែច្នៃទិន្នផលក្នុងស្រុកឱ្យឈានដល់ ២៥% ដែលជាការលោតផ្លោះដ៏សំខាន់ពីកម្រិតបច្ចុប្បន្ន (តិចជាង ១០%)។
• ត្រឹមឆ្នាំ ២០៣២៖ សម្រេចឱ្យបាននូវសក្ដានុពលកែច្នៃទិន្នផលក្នុងស្រុកឱ្យបាន យ៉ាងហោចណាស់ ៥០%។

ភាពជោគជ័យនៃរបៀបវារៈសេដ្ឋកិច្ចនេះ នឹងក្លាយជាគន្លឹះក្នុងការបង្កើនចំណូលរូបិយបណ្ណអន្តរជាតិ បង្កើតកម្លាំងពលកម្មជំនាញក្នុងវិស័យកែច្នៃ និងពង្រីកវិសាលភាពទីផ្សារនាំចេញឱ្យកាន់តែសម្បូរបែប ផុតពីការពឹងផ្អែកលើទីផ្សារតែមួយ។

៤. វិធានការដែលកំពុងអនុវត្ត

បច្ចុប្បន្ននេះ កម្ពុជាកំពុងជំរុញការកែច្នៃក្នុងស្រុកតាមរយៈ៖

• ការលើកទឹកចិត្តដល់វិនិយោគិន៖ រាជរដ្ឋាភិបាលផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តដល់រោងចក្រកែច្នៃស្វាយចន្ទីក្នុងស្រុក (អត្រាពន្ធអនុគ្រោះ, កម្ចីការប្រាក់ទាប)។
• ការបណ្តុះបណ្តាលជំនាញ៖ កម្មវិធីបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេសកែច្នៃស្វាយចន្ទី និងការគ្រប់គ្រងគុណភាពតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ (ISO, HACCP)។
• ការស្វែងរកទីផ្សារថ្មី៖ បន្ថែមពីលើវៀតណាម កម្ពុជាកំពុងពង្រីកទីផ្សារនាំចេញដោយផ្ទាល់ទៅកាន់ ឥណ្ឌា, ចិន, និងសហរដ្ឋអាមេរិក។

សង្ខេប៖ បើទោះបីកម្ពុជាជាប្រទេសនាំចេញស្វាយចន្ទីធំជាងគេទីពីរលើពិភពលោកក៏ដោយ ក៏នៅមានចន្លោះប្រហោងដ៏ធំមួយរវាងការនាំចេញវត្ថុធាតុដើម និងការនាំចេញផលិតផលសម្រេច។ ការកែច្នៃក្នុងស្រុកគឺជាគន្លឹះដើម្បីប្រែក្លាយកម្ពុជាពី «អ្នកផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុដើម» ទៅជា «អធិរាជស្វាយចន្ទី» ពិតប្រាកដ។

ផែនការអនាគត និងទស្សនវិស័យ

បន្ទាប់ពីសម្រេចបាននូវសមិទ្ធផលជាប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងការដណ្តើមយកចំណាត់ថ្នាក់លេខ ២ លើពិភពលោក រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានសហការយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយវិស័យឯកជន និងដៃគូអភិវឌ្ឍន៍ ដើម្បីជំរុញឱ្យវិស័យស្វាយចន្ទីក្លាយជា “សសរស្តម្ភសេដ្ឋកិច្ចយុទ្ធសាស្ត្រថ្មី”។ តាមរយៈការអនុវត្តគោលនយោបាយជាតិឆ្នាំ ២០២២-២០២៧ កម្ពុជាកំពុងបង្កើនសន្ទុះយ៉ាងខ្លាំងក្លាក្នុងការប្រែក្លាយខ្លួនឱ្យទៅជា «អធិរាជស្វាយចន្ទី» (Cashew Kingdom) ដែលមិនត្រឹមតែនាំមុខលើបរិមាណផលិតកម្មប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងលេចធ្លោលើគុណភាព និងសមត្ថភាពកែច្នៃលំដាប់ពិភពលោកផងដែរ។

១. គោលដៅសំខាន់ៗរហូតដល់ឆ្នាំ ២០២៧

ក្រោម គោលនយោបាយជាតិស្តីពីគ្រាប់ស្វាយចន្ទី ២០២២-២០២៧ កម្ពុជាបានកំណត់គោលដៅសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖

គោលដៅ	តួលេខគោលដៅ	ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន
កែច្នៃក្នុងស្រុក	២៥% នៃទិន្នផល	< ១០%
ផ្ទៃដីដាំដុះសរុប	១ លានហិកតា	~៧០០,០០០ ហិកតា
ទិន្នផលសរុប	១.៥ លានតោន	~១,០២០,៧៥៧ តោន
តម្លៃនាំចេញ (រួមទាំងកែច្នៃ)	២.៥ ពាន់លានដុល្លារ	~១.៥ ពាន់លានដុល្លារ

ចំណាំ៖ ប្រសិនបើសម្រេចបានតាមគោលដៅ កម្ពុជានឹងបង្កើនចំណូលពីការនាំចេញបានជាង ១ ពាន់លានដុល្លារ បន្ថែមទៀត។

២. ការជំរុញការកែច្នៃក្នុងស្រុក

ដើម្បីកាត់បន្ថយការនាំចេញវត្ថុធាតុដើម និងបង្កើនតម្លៃបន្ថែម រាជរដ្ឋាភិបាលបានដាក់ចេញនូវវិធានការជាក់ស្តែងដូចខាងក្រោម៖

1. ការលើកទឹកចិត្តផ្នែកពន្ធដារ៖
   • លើកលែងពន្ធនាំចូលម៉ាស៊ីនកែច្នៃ និងឧបករណ៍ពាក់ព័ន្ធ។
   • កាត់បន្ថយពន្ធលើប្រាក់ចំណេញសម្រាប់រោងចក្រកែច្នៃស្វាយចន្ទីក្នុងស្រុក (រហូតដល់ ៥-៧ ឆ្នាំដំបូង)។
2. ការផ្តល់ហិរញ្ញប្បទាន៖
   • កម្ចីការប្រាក់ទាបតាមរយៈធនាគារ SME និងមូលនិធិអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្ម។
   • ការឧបត្ថម្ភថ្លៃដើមផ្នែកអគ្គិសនី និងទឹកសម្រាប់រោងចក្រកែច្នៃ។
3. ការអភិវឌ្ឍតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេស (SEZ)៖
   • បង្កើត តំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេសស្វាយចន្ទី នៅក្នុងខេត្តសំខាន់ៗដូចជា កំពង់ធំ ព្រះវិហារ រតនគិរី និងមណ្ឌលគិរី។

៣. ការពង្រីកទីផ្សារនាំចេញ

បច្ចុប្បន្ន កម្ពុជាពឹងផ្អែកខ្លាំងលើទីផ្សារវៀតណាម (ជាង ៩៧%)។ ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យ រាជរដ្ឋាភិបាលកំពុងជំរុញការនាំចេញដោយផ្ទាល់ទៅកាន់ទីផ្សារថ្មីៗ៖

ទីផ្សារ	សក្តានុពល	ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន
ឥណ្ឌា	តម្រូវការខ្ពស់ ជាប្រទេសនាំចូលស្វាយចន្ទីធំជាងគេ	កំពុងចរចាកិច្ចព្រមព្រៀង FTA
ចិន	ទីផ្សារធំ មានថ្នាក់កណ្តាលកើនឡើង	ការនាំចេញដោយផ្ទាល់កំពុងកើនឡើង
សហរដ្ឋអាមេរិក	ទីផ្សារប្រពៃណីសម្រាប់គ្រាប់ស្វាយចន្ទីកែច្នៃ	ត្រូវការការបញ្ជាក់គុណភាព និងស្តង់ដារ
សហភាពអឺរ៉ុប	តម្រូវការអង្ករសរីរាង្គ និងផលិតផលប្រណីត	កំពុងផ្សព្វផ្សាយតាមរយៈកម្មវិធី EBA/GSP

៤. ការលើកកម្ពស់គុណភាព និងនិរន្តរភាព

ដើម្បីឱ្យស្វាយចន្ទីកម្ពុជាអាចប្រកួតប្រជែងលើទីផ្សារអន្តរជាតិបានយូរអង្វែង កម្ពុជាកំពុងផ្តោតលើ៖

• ការបណ្តុះបណ្តាលកសិករ៖ បច្ចេកទេសដាំដុះតាមស្តង់ដារ GAP (Good Agricultural Practices) និងសរីរាង្គ (Organic)។
• ការបញ្ជាក់គុណភាព៖ ជំរុញឱ្យរោងចក្រកែច្នៃទទួលបានវិញ្ញាបនបត្រ ISO, HACCP, និង Organic Certification។
• ការការពារបរិស្ថាន៖ លើកទឹកចិត្តឱ្យមានការដាំដុះបែបធម្មជាតិ កាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីគីមី និងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត។

៥. ទស្សនវិស័យរយៈពេលវែង

តាមរយៈផែនការទាំងនេះ កម្ពុជាមានចក្ខុវិស័យក្លាយជា «មជ្ឈមណ្ឌលស្វាយចន្ទីពិភពលោក» នៅឆ្នាំ ២០៣២។ នេះមានន័យថា៖

• កែច្នៃទិន្នផលក្នុងស្រុកបានយ៉ាងហោចណាស់ ៥០% (ពីតិចជាង ១០% បច្ចុប្បន្ន)។
• បង្កើតការងាររាប់ម៉ឺនកន្លែង ក្នុងវិស័យកែច្នៃ និងសេវាកម្មបន្ថែម (វេចខ្ចប់, ដឹកជញ្ជូន, ទីផ្សារ)។
• បង្កើនចំណូលពីការនាំចេញដល់ទៅ ៥-៦ ពាន់លានដុល្លារ នៅឆ្នាំ ២០៣២។

សារសំខាន់៖ ដើម្បីសម្រេចគោលដៅទាំងនេះ កម្ពុជាត្រូវការការវិនិយោគពីវិស័យឯកជន (ទាំងក្នុងស្រុក និងបរទេស) ការគាំទ្រពីដៃគូអភិវឌ្ឍន៍ និងការសម្របសម្រួលប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពរវាងក្រសួង-ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ។

សមិទ្ធផលដែលកម្ពុជាទទួលបានក្នុងការក្លាយជា ប្រទេសនាំចេញគ្រាប់ស្វាយចន្ទីធំជាងគេទីពីរលើពិភពលោក គឺជាមោទនភាពជាតិដ៏ធំធេងមួយ និងជាភស្តុតាងច្បាស់លាស់នៃការរីកចម្រើនរបស់វិស័យកសិកម្មកម្ពុជា។ តាមរយៈការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល វិស័យឯកជន និងប្រជាកសិករ កម្ពុជាបានបង្ហាញពីសក្តានុពលដ៏ធំសម្បើមក្នុងការផលិតដំណាំសេដ្ឋកិច្ចនេះ។

ទោះជាយ៉ាងណា ដំណើរឆ្ពោះទៅកាន់ការក្លាយជា «អធិរាជស្វាយចន្ទី» (Cashew Kingdom) ពិតប្រាកដ គឺមិនទាន់បញ្ចប់នៅឡើយទេ។ បញ្ហាប្រឈមដ៏ធំបំផុតនៅពេលនេះ គឺការបាត់បង់តម្លៃបន្ថែម (value gap) ដែលបណ្តាលមកពីការនាំចេញវត្ថុធាតុដើមភាគច្រើន ជំនួសឱ្យផលិតផលកែច្នៃ។

ដើម្បីប្រែក្លាយសក្តានុពលនេះទៅជាចំណូលពិតប្រាកដ កម្ពុជាត្រូវតែ៖

1. បង្កើនសមត្ថភាពកែច្នៃក្នុងស្រុក ពីតិចជាង ១០% បច្ចុប្បន្ន ទៅដល់ ២៥% នៅឆ្នាំ ២០២៧ និង ៥០% នៅឆ្នាំ ២០៣២។
2. ទាក់ទាញវិនិយោគិន ឱ្យមកបង្កើតរោងចក្រកែច្នៃ តាមរយៈការលើកទឹកចិត្តផ្នែកពន្ធដារ និងការផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានសមស្រប។
3. ពង្រីកទីផ្សារនាំចេញដោយផ្ទាល់ ទៅកាន់ឥណ្ឌា ចិន សហរដ្ឋអាមេរិក និងអឺរ៉ុប ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកតែលើវៀតណាម។
4. លើកកម្ពស់គុណភាព និងស្តង់ដារ របស់ផលិតផលស្វាយចន្ទីកម្ពុជា ឱ្យបានទទួលស្គាល់នៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិ។

ជាមួយនឹង គោលនយោបាយជាតិស្តីពីគ្រាប់ស្វាយចន្ទី ដែលមានរួចហើយ កម្ពុជាកំពុងស្ថិតនៅលើផ្លូវត្រូវ។ ប្រសិនបើគោលដៅទាំងនេះត្រូវបានសម្រេច វិស័យស្វាយចន្ទីនឹងអាចបង្កើតចំណូលបានរហូតដល់ ៥-៦ ពាន់លានដុល្លារ ក្នុងមួយឆ្នាំ បង្កើតការងាររាប់ម៉ឺនកន្លែង និងលើកកម្ពស់ជីវភាពគ្រួសារកសិកររាប់សែនគ្រួសារ។

សារចុងក្រោយ៖ សមិទ្ធផលនាពេលបច្ចុប្បន្ន គឺគ្រាន់តែជាការចាប់ផ្តើមប៉ុណ្ណោះ។ ការប្រែក្លាយកម្ពុជាពី «អ្នកផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុដើម» ទៅជា «អធិរាជស្វាយចន្ទីពិភពលោក» ទាមទារការប្តេជ្ញាចិត្តរួមគ្នាពីគ្រប់ភាគី។ CambodiaAchievement.com នឹងបន្តតាមដាន និងរាយការណ៍ពីវឌ្ឍនភាពនៃវិស័យដ៏សំខាន់នេះ។

សំណួរចម្លើយញឹកញាប់ – កម្ពុជាក្លាយជាប្រទេសនាំចេញគ្រាប់ស្វាយចន្ទីធំជាងគេទីពីរលើពិភពលោក

ខាងក្រោមនេះជាសំណួរដែលគេសួរញឹកញាប់បំផុតអំពីសមិទ្ធផល និងវឌ្ឍនភាពនៃវិស័យស្វាយចន្ទីកម្ពុជា។

សំណួរទី ១៖ តើកម្ពុជាជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខប៉ុន្មានក្នុងការនាំចេញស្វាយចន្ទីពិភពលោក?

ចម្លើយ៖ បច្ចុប្បន្ន កម្ពុជាជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ទី ២ លើពិភពលោក ទាក់ទងនឹងការផលិត និងនាំចេញគ្រាប់ស្វាយចន្ទីឆៅ (Raw Cashew Nut – RCN)។ កម្ពុជាស្ថិតនៅលំដាប់ទីពីរ ដេញតាមតែពីក្រោយប្រទេស កូដឌីវ័រ (Côte d’Ivoire) ប៉ុណ្ណោះ។

សំណួរទី ២៖ តើកម្ពុជាផលិត និងនាំចេញស្វាយចន្ទីបានប៉ុន្មានក្នុងឆ្នាំ ២០២៥?

ចម្លើយ៖ យោងតាមសមាគមគ្រាប់ស្វាយចន្ទីកម្ពុជា (CAC) ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ កម្ពុជាបាន៖

• ផលិតបាន ~១,០២០,៧៥៧ តោន
• នាំចេញបាន ~១,០០០,៧៥៧ តោន (កើន ២៧%)
• ទទួលបានចំណូល ~១.៥ ពាន់លានដុល្លារ (កើន ២៧%)

សំណួរទី ៣៖ តើទីផ្សារនាំចេញស្វាយចន្ទីធំជាងគេរបស់កម្ពុជានៅឯណា?

ចម្លើយ៖ បច្ចុប្បន្ន វៀតណាម គឺជាទីផ្សារនាំចេញធំជាងគេ ដោយទទួលយកប្រមាណ ៩៧% នៃទិន្នផលនាំចេញសរុបរបស់កម្ពុជា។ កម្ពុជាកំពុងព្យាយាមពង្រីកទីផ្សារដោយផ្ទាល់ទៅកាន់ ឥណ្ឌា, ចិន, សហរដ្ឋអាមេរិក, និងអឺរ៉ុប។

សំណួរទី ៤៖ ហេតុអ្វីបានជាកម្ពុជានាំចេញស្វាយចន្ទីភាគច្រើនជាវត្ថុធាតុដើម មិនមែនជាផលិតផលកែច្នៃ?

ចម្លើយ៖ ដោយសារតែ កង្វះខាតរោងចក្រកែច្នៃក្នុងស្រុក និងបច្ចេកវិទ្យាទំនើប។ បច្ចុប្បន្ន កម្ពុជាកែច្នៃស្វាយចន្ទីក្នុងស្រុកបានតិចជាង ១០% នៃទិន្នផលសរុប។ នេះបណ្តាលឱ្យបាត់បង់តម្លៃបន្ថែម (value gap) យ៉ាងច្រើន។

សំណួរទី ៥៖ តើរាជរដ្ឋាភិបាលមានផែនការអ្វីដើម្បីបង្កើនការកែច្នៃស្វាយចន្ទីក្នុងស្រុក?

ចម្លើយ៖ ក្រោម គោលនយោបាយជាតិស្តីពីគ្រាប់ស្វាយចន្ទី ២០២២-២០២៧ រាជរដ្ឋាភិបាលមានគោលដៅ៖

• កែច្នៃទិន្នផលក្នុងស្រុកឱ្យបាន ២៥% នៅឆ្នាំ ២០២៧
• កែច្នៃទិន្នផលក្នុងស្រុកឱ្យបាន យ៉ាងហោចណាស់ ៥០% នៅឆ្នាំ ២០៣២

វិធានការរួមមាន៖ ការលើកទឹកចិត្តផ្នែកពន្ធ កម្ចីការប្រាក់ទាប និងការបង្កើតតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេស (SEZ) សម្រាប់កែច្នៃស្វាយចន្ទី។

សំណួរទី ៦៖ តើវិស័យស្វាយចន្ទីបង្កើតផលប្រយោជន៍អ្វីខ្លះដល់កសិករកម្ពុជា?

ចម្លើយ៖ វិស័យស្វាយចន្ទីផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍សំខាន់ៗដូចជា៖

• បង្កើតការងារ និងប្រាក់ចំណូលជូនកសិកររាប់សែនគ្រួសារ
• តម្លៃស្វាយចន្ទីមានស្ថិរភាព (៥,០០០-៦,០០០ រៀល/គីឡូក្រាម ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥)
• ជំរុញសេដ្ឋកិច្ចជនបទ តាមរយៈការបង្កើតអាជីវកម្មខ្នាតតូច និងមធ្យម (ដឹកជញ្ជូន, វេចខ្ចប់, ជួញដូរ)

សំណួរទី ៧៖ តើកម្ពុជាមានផ្ទៃដីដាំដុះស្វាយចន្ទីប៉ុន្មាន?

ចម្លើយ៖ បច្ចុប្បន្ន កម្ពុជាមានផ្ទៃដីដាំដុះស្វាយចន្ទីប្រមាណ ៧០០,០០០ ហិកតា ដែលមានសក្តានុពលផលិតប្រមាណ ៨១៦,៤៥៩ តោនក្នុងមួយឆ្នាំ។ នៅតែមានឱកាសពង្រីកទិន្នផល ប្រសិនបើមានការគ្រប់គ្រងល្អ និងការវិនិយោគបន្ថែម។